TWİTTER SAYFAMIZ FACEBOOK TA TAKIP ET YOUTUBE KANALIMIZ PINTEREST BOARDS
 
  NASILYAPICAM-DA ARA
  GUZELLIK-BAKIM NASIL YAPICAM
  YENI TREND MODA GALERI
  DIYET NASIL YAPICAM?
  ACIL DURUM NASIL YAPICAM
  => CEP TELEFONUMA GELEN REKLAM VE UYELIK TEKLIF EDEN MESAJLARINDAN NASIL KURTULURUM?
  => CEP TELEFONUNUZ CALINIRSA?
  => TELEFON SAPIGINDAN NASIL KURTULURUM?
  => ARPACIK CIKTI NE YAPICAM?
  => AGZIM KOKUYOR NE YAPMALIYIM?
  => AYAKLARIM KOKUYOR NE YAPMALIYIM?
  => KENE YAPISTI NE YAPMALIYIM?
  => SIGARAYI BIRAKTIM NASIL KILO ALMAM?
  => CUNUP OLDUM GEZMEK GUNAHMIDIR
  => EYVAH YUKSEK ATES NE YAPMALIYIM?
  => UYKU PROBLEMI CEKIYORUM NE YAPMALIYIM?
  => AYAK MANTARI NASIL TEDAVI EDILIR?
  => COCUGUM INTERNET BAGIMLISI OLDU NASIL KURTULUR?
  => KREDI KARTI BORCUNU ODERKEN DOLANDIRILMAYIN?
  => DUDAKLARIM CATLIYOR NE YAPMALIYIM?
  => MIGRENIN ILACI NEDIR-NE YAPMALIYIM?
  => EYVAH ISTEN CIKARILDIM NE YAPICAM?
  => DOMUZ GRIBI BELIRTILERI NELERDIR-NASIL BULASIR-NASIL KORUNURUM?
  => GRIRTEN KORUNMANIN UCUZ VE ETKILI YOLLARI NELERDIR?
  => GRIPTEN KORUNMANIN ETKILI PUF NOKTALARI NELERDIR-VUCUT SAVUNMASI NASIL GUCLENDIRILIR-NE YENMELI?
  => FLORIDLI DIS MACUNLARI ZARARLIMIDIR?YAN ETKILERI VARMIDIR?
  => TIRNAK YEMEKTEN KURTULMANIN YOLLARI-COCUGUM YIYOR-NASIL ENGELLERIM?
  => BU TELEFON KODU HANGI ILIMIZIN-NERENIN-NASIL BULURUM?
  => CINSEL YOLLA BULASAN HASTALIKLARDAN NASIL KORUNURUM?
  => EYVAH COCUGUMA YATAK ODASINDA YAKALANDIK?
  => HORLAMAYI ONLEMENIN YOLU NEDIR?
  => MEVSIMSEL-METEOROLAJIK HAVA DEGISIMLERINDE HASTA OLMAMAK ICIN NE YAPMALIYIM?
  => KAYIP SAHIS SORGUSU NASIL YAPILIR?
  => BU ALAN KODU NERENIN-NEREYE AIT SORGUSU-TELEFON ALAN KODLARI LISTESI
  => GRIBIN ILACI TAVUK SUYU CORBASI YARARLARI VE TARIFI?
  => HANGI TIP GRIPSINIZ OGRENIN?
  => GRIP OLANLARA ONEMLI ONERILER?
  => DR. AHMET TOPTAS'TAN GRIP CAYI TARIFI?
  => GRIBE KARSI VUCUDMUZU GUCLENDIREN KUR TARIFLERI?
  => BAS AGRISINDAN NASIL KURTULURUM-GECMESI ICIN NE YAPMALI-YONTEMLERI NEDIR?
  => ADET SANCISINA NE IYI GELIR-NE YAPMALIYIM?
  => UYKUSUZLUK CEKIYORUM NE YAPICAM?
  => COCUKLARINIZIN BEYNINI KORUMAK ICIN DIKKAT(!) NE YAPMALISINIZ?
  => SAGLIKLI YASAMANIN SIRLARI NELERDIR?
  => HORLAMAYI NASIL ONLERIM?CARESI VARMI?
  => CINSEL PERFORMANSI VE ISTEGI ARTTIRAN GIDALAR NELERDIR?
  => SOGUKLARDA HASTALIKLARA KARSI VUCUT DIRENCINI NASIL ARTTIRABILIRIM?
  => SOGUKLARA KARSI VUCUT DIRENCI HANGI BESINLERLE ARTTIRILIR?
  => KIS DEPROSYONUNUN SEBEPLERI COZUM YOLLARI NELERDIR?
  => HANGI BESINLER ATES DUSURUCU OZELLIGE SAHIPTIR?
  => BU CAGDA KANSERDEN NASIL KORUNURUM?
  => BELIM COK AGRIYOR-HAFIFLETME YOLLARI-YONTEMLERINI BILEN VARMI?
  => KENDIMI COK YORGUN HISSEDIYORUM-NE YAPMALIYIM?
  => UYUSTURUCU KULLANAN KISI NASIL ANLASILIR?
  => DOGAL AFETLER NASIL OLUSUR-KORUNMA YONTEMLERI NELERDIR?
  => CINSEL SAPIKLIKLAR VE TADAVI YONTEMLERI NELERDIR?
  => ZEKAMI NASIL GELISTIRIRIM?
  => BAHAR DEPROSYONUNDAN NASIL KURTULUCAM?
  => ESIMDEN SIDDET GORUYORUM NE YAPABILIRIM-NEREYE BASVURABILIRIM?
  => MANTAR'DAN NASIL KURTULURUM-KORUNURUM?
  => OFKEMI NASIL KONTROL EDEBILIRIM?
  => HIZLI KILO VERME YONTEMI VARMI?
  => EYVAH BEYIN TUMORU'MU OLDUM?BELIRTILERI NELERDIR?
  => CAN SIKINTIMI NASIL YENERIM?
  => GUVENLI BANKACILIK-GERCEK LINKLERI?
  => BASAGRISI VE MIGRENE IYI GELEN GIDALAR?
  => UYKUSUZLUK VE BOZUKLUGU DURUMUNDA HANGI BESINLER TUKETILMELI?
  => GTA OYUN SIFRELERI NEREYE YAZILIR?
  => BAHAR YORGUNUMUYUM?NASIL KURTULUCAM?
  => ELEKTRIK CARPTI NE YAPMALIYIZ-ILK YARDIM NASIL OLMALI?
  => HAYAT SIGORTASI YAPTIRMALIMIYIM?NEDEN?
  => BUGUN ALTIN-DOVIZ FIYATLARI NE KADAR-KAC PARA?KUR-GUNLUK?
  => SACLARIM DOKULDU NE YAPMALIYIM?CARE VARMI?
  => MIDEM YANIYOR NE YAPMALIYIM?
  => NASIL DAHA AZ PARA HARCARIM?YONTEMLERI...
  => STRESTEN KURTULMANIN PUF NOKTALARI?
  => HEMOROID'LE BAS ETMENIN YOLLARI?
  => ISTAH KESEN-BASTIRAN YIYECEKLER NELERDIR?
  => MANTAR'DAN ZEHIRLENDIM NE YAPMALIYIM?ACIL VIDEO IZLE OGREN
  => MANTAR ZEHIRLENMESI NE YAPICAM?RESIMLI-YAZILI ANLATIM?
  => ULKEMIZDE HANGI MANTARLAR YENMEZ?
  => MANTAR ZEHIRLENMESI NE YAPICAM?
  => TURKIYE'DE HANGI TUR MANTARLAR YENEBILIR?
  => CEP TELEFONUNDAKI RADYASYONDAN NASIL KORUNURUM?
  => NASIL MUTLU OLURUM?BEDEN VE RUH SAGLIGIMI NASIL KORURUM?
  => SOBA ZEHIRLENMESI-KARBONMONOKSIT-NE YAPMALI?PDF INDIR
  => PESTISIT ZEHIRLENMESI NASIL OLUR-NE YAPMALI-PDF INDIR
  => KONSEVEDEN ZEHIRLENDIM NE YAPMALIYIM?BOTULISMUS TEDAVI YONTEMLERI PDF INDIR
  => ZEHIRLENMELER TANI VE TEDAVI REHBERI INDIR-ACIL DURUM?
  => ILAC VE TIBBI TERIMLER SOZLUGU TEK SAYFADA?
  => IS ARAMA TEKNIKLERI-DETAYLI BILGI-SIRLARI-ISSIZIM CARE VARMI?
  => SIZDE TUKETIM CILGINIYSANIZ-SALGINA YAKALANMISSINIZ?
  => IBRAHIM SARACOGLUNDAN SAC DOKULMASINE IYI GELEN KUR TARIFI?
  => SUNA DUMANKAYA SAC DOKULMASINE KARSI KUR TARIFI?
  => ALISVERIS BAGIMLISI OLDUM NASIL TEDAVI OLURUM?
  => GELINLIK MAGAZALARI REHBERI-ADRESLERI-SITELERI?
  => SIGARAYI NASIL BIRAKABILIRIM?YOLLARI-YONTEMLERI?
  => DAVETIYE METINLERI-NE YAZICAM-DAVETIYE SOZLERI?
  => HEMOROIT NASIL TEDAVI EDILIR-EDILIYOR-MU?
  => KALP KRIZINDE ILK MUDAHALE NASIL YAPILMALIDIR?
  => HANGI KAN GRUBU HANGI GRUBA-KIME KAN VEREBILIR?
  => EN UCUZ-EKONOMIK ALISVERIS NEREDEN YAPILIR?
  => BEBEK NEDEN AGLAR?
  => HAZIMSIZLIK CEKIYORUM NE YAPMALIYIM?
  => AYAGIM BURKULDU NE YAPMALIYIM?
  => KIRIKLARDA ILK YARDIM NASIL YAPILMALI?
  => YANIKLARDA ILK YARDIM NASIL YAPILIR?
  => ILK YARDIM CANTASINDA BULUNMASI GEREKEN MALZEMELER NELERDIR?
  => BOBREK AGRISINA IYI GELEN BITKISEL KUR-LER VAR-MI NASIL YAPILIR?
  => ZAMANIMI NASIL DAHA IYI YONETEBILIRIM?
  => DOGUS TEKNIKLERI-VIDEO IZLE OGREN?
  => KOLESTEROLUMU NASIL DUSURUCEM-NE YEMELIYIM?
  => SAHTE PARA NASIL ANLASILIR?SAHTE PARA VERILINCE NE YAPILMALI?
  => DEPRESYONDAYIM NE IYI GELIR-NASIL KURTULURUM?
  => CEP TELEFONUMA GELEN "ODUL KAZANDINIZ"MESAJI HAKKINDA NE YAPABILIRIM?
  => SIMSEK CAKARKEN DUS ALMAK TEHLIKELIMIDIR?
  => SU FATURASINI NASIL AZALTABILIRIM?TASARRUF YONTEMLERI?
  => YALANI YAKALAMA TEKNIKLERI-YALAN NASIL YAKALANIR TAKTIKLERI?
  => EVDE BASUR TEDAVISI NASIL YAPILIR?
  => YAZ SICAKLARINDA NASIL BESLENMELIYIM?
  => AGIZ KOKUSUNU ONLEMENIN-GIDERMENIN PRATIK YOLLARI NELERDIR?
  => BEDENINIZE IYI GELECEK PRATIK ONERILER?
  => YORGUNLUGA IYI GELEN BESINLER?
  => RAMAZANDA NASIL BESLENILMELI?
  => ELEKTRIK HARCAMALARIMI NASIL YARI YARIYA DUSUREBILIRIM?
  => ELEKTRIK DUGMESI NASIL DEGISTIRILIR-VIDEOULU ANLATIM-GOSTERIM?
  => EN IYI-POPULER ARKADASLIK SITELERI-ADRESLERI
  => PARA BIRIKTIRMENIN YOLLARI?
  => KILOLARINIZDAN OMUR BOYU KURTULMA YONTEMLERI?
  => SIGARAYI BIRAKANLARA SAGLIKLI BESLENME ONERILERI?
  => KIS AYLARINDA SAGLIKLI HASTALIKLARA KARSI KORUNMAK ICIN BESLENME ONERILERI
  => GRIP SALGINLARINDAN KORUNMAK ICIN NE YAPILMALI NE YEMELI?
  => KURBAN BAYRAMINDA BESLENME-NASIL PISIRILMELI-ET NASIL SAKLANMALI?
  => ACIL TELEFON NUMARALARI-IMDAT
  => MIGREN AGRISI DIGER BAS AGRILARINDAN NASIL AYIRTEDILIR?
  => ILK YARDIM KUTUSUNDA ECZA DOLABINDA HANGI MALZEMELER OLMALI?
  => AILE HEKIMI SORGULA-SORGULAMA-ARAMA-ILININ-ILCESI NASIL YAPILIR-DOGRU SITE ADRESI?
  => GIZLI NUMARA ILE ARAYANLARIN KIMLIGINI-KIM OLDUGUNU OGREN?TURKCELL-AVEA-VODAFONE?
  => RAHAT BIR UYKU ICIN NE YAPILABILIR?VIDEO
  => ISTEN CIKARILDIM YENI IS NASIL BULUCAM?
  => KIS AYLARINDA HASTALANMAMAK ICIN NE YAPMALIYIM?SOGUKLARDA...
  => UZMANLARDAN MANTARLAR ICIN ACIL UYARI?
  => AILE HEKIMLIGI NEDIR-NASIL TEDAVI YAPILACAK?
  => SOLUNUM YOLLARI TIKANIKLIGINDA ILK YARDIM NASIL YAPILIR?
  => ILK YARDIM CANTASINDA BULUNMASI GEREKEN MALZEMELER?
  => ZEHIRLENMELERDE ILK YARDIM NASIL YAPILMALI?
  => GOZE-KULAGA-BURUNA YABANCI CISIM KACTI-BATTI NE YAPMALIYIM?
  => YANIKLARDA-ELEKTRIK CARMASINDA-SICAK NE YAPILAMLI-ILK YARDIM NASIL?
  => DONMA VAKASINDA ILK YARDIM NASIL OLUR?
  => HAYVAN ISIRMALARI-AKREP-KOPEK-YILAN-ARI NE YAPILMALI?ILK YARDIM
  => YUKSEK ATES-HAVALEDE ILK YARDIM NASIL OLMALI?
  => SARA KRIZINDE ILK YARDIM NASIL YAPILIR?
  => KAN SEKERI HASTALARINA ILK YARDIM NASIL YAPILMALI?
  => KIS AYLARINDA GRIPTEN NASIL KORUNABILIRIZ?
  => KIS DEPRESYONUNDAN NASIL KORUNURUM-KURTULURUM?
  => DISTE LEKE NEDEN OLUR?HANGI GIDALAR YAPAR?
  => BUZLU VE KAYGAN YOLDA NASIL YURUNUR-TEKNIKLERI?
  => AYAK KOKUSU NASIL GIDERILIR-FORMULU?
  => KIS AYLARINDA BALAYI ICIN HANGI ULKELER UYGUNDUR?
  => YAZ AYLARINDA BALAYI ICIN HANGI ULKELER UYGUNDUR-NEREYE GIDILIR?
  => SICAK SU TORBALARI NASIL VE ICIN KULLANILMALI?
  => www.millipiyango.gov.tr-BILET CEKILISI SONUCLARI-YILBASI 2011
  => PET SISLERDEKI OLUMCUL TEHLIKE NEDIR?
  => DEPREM ARTIK TAHMIN EDILEBILECEK...
  => SAC DOKULMESINDE HANGI GIDALAR TUKETILMELI?NASIL DURDURABILIRIM?
  => TOBB-ISKUR-MESLEK KURSLARI-www.beceri10.org.tr
  => SAGLIKLI BIR YASAM ICIN NE YAPMALI?
  => UYUYAMIYORUM DIYENLERE ACIL ONLEMLER?
  => SOGUK ALGINLIGI NE YAPMALIYIM?
  => AGIZ KOKUSU VE CARELERI?
  => YEMEKTEN SONRA GAZ OLUSMASI NASIL ONLENIR?
  => SACLARIM DOKULUYOR NE YAPMALIYIM?
  => IMDAT COCUGUM BIR SEY YUTTU!NE YAPICAM?
  => AGIZ KOKUSU NASIL GIDERILIR-EN YENI YONTEMLERI?
  => SAHTE DOLAR NASIL ANLASILIR-NERESINDEN?
  => 11.03.2011 JAPONYA 8.9 DEHSET DEPREM FOTOGRAFLARI-IZLE
  => SAC DOKULMESINDE BITKISEL FORMUL-KARISIM-KELLIGE CARE ARIYORUM?
  => RADYASYONUN NE KADARI ZARARLI-NASIL BULASIR-TEDAVI EDILIR-KORUNURUM?
  => RADYASYON NASIL ETKILER IZLE?
  => RADYASYON TURKIYE'YE GELIRMI-GELIRSE NE YAPALIM?
  => PTT-KARGO TAKIP SORGULAMA SAYFASI LINKI?
  => REFLU-GAZ-GASTRIT NASIL GECER-NE YEMELI-ICMELI?
  => DAHA IYI UYUMANIN SIRRI-DOYURUCU BIR UYKU ICIN NE YAPMALI?
  => STRESLE NASIL MUCADELE EDILMELI?
  => HER BITKININ CAYI OLURMU?
  => SON KULLANMA TARIHI GECMIS URUNLER TUKETILEBILIRMI?
  => UNUTKANIM-NASIL KURTULURUM-YENERIM-HAFIZA GUCLENDIRILIR-MI?
  => CINSEL GUCU ARTTIRAN-AZDIRAN YIYECEKLER?
  => PRF.DR.SARACOGLUNDAN AGIZ KOKUSUNA COZUM?
  => KALABALIK-TOPLUM ICINDE MIKROPTAN NASIL KORUNURUM?
  => KELLIGE BITKISEL CARE VARMI-ARIYORUM?
  => DISIM AGRIYOR NE YAPICAM-ACIL YARDIM?
  => YAZ AYLARINDA CILT KANSERINDEN NASIL KORUNURUM?
  => IMDAT DARALIYORUM-ICIM SIKILIYOR NE YAPMALIYIM?
  => COK EVHAMLIYIM NE YAPICAM-YARDIM EDIN LUTFEN?
  => Latest Earthquakes in the World-Son depremler-canli-USA
  => ZAYIFI COK OLAN KARNE GELINCE NE YAPMALI?
  => COCIGUMA GUNES KREMI SURMELIMIYIM?
  => KANSERE NEDEN OLAN 5 RISKLI GIDA
  => DENIZDE BOGULMA KORKUMU NASIL YENERIM?
  => TAKSICILERI NEREYE SIKAYET EDEBILIRIZ?
  => AGIZ KOKUSUNU HANGI BITKILER GIDERIR?
  => SICAKTAN NASIL KORUNURUM?
  => REFLU-GASTRIT-ORUC-RAMAZAN'DA NE YAPILMALI?
  => YAZ MEVSIMINDE SUSUZ KALIRSAK NE OLUR?
  => VUCUDUMU RAMAZAN AYINA NASIL ALISTIRABILIRIM?
  => YAZ TATILINDE NASIL KILO ALMAM?
  => RANAZANDA NASIL BESLENMELI-NELERE DIKKAT EDILMELI?
  => IKI BAYRAM ARASI DUGUN YAPILIRMI?
  => GELINLIK SECMENIN PUF NOKTALARI?
  => ORUCU BOZMADAN BAS AGRISINI GECIRME TEKNIGI-YOLLARI?
  => EVDEKI BOCEKLERDEN NASIL KURTULURUM?
  => UYKU BASTIRDI NASIL DURDURABILIRIM?UYANIK KALMA YOLLARI
  => KALPAZANLIKTAN KURTULMA YONTEMLERI-NASIL DAHA HARAKETLI OLUNUR?
  => ORNEK IFTAR MENUSU-YEMEKLERI NASIL HAZIRLANIR?
  => AKRABA EVLILIGI SAKINCALIMI-NEDEN?
  => INTERNET BAGIMLISIMIYIM?
  => NASIL DAHA KOLAY ORUC TUTABILIRIM?
  => ORUCLUYUM SUSAMAM ICIN NE ICMELIYIM?
  => ORUC TUTARKEN SU TUKETIMI NASIL OLMALIDIR?
  => DENGELI BESLENME ICIN SAHURDA NE YENMELI?
  => YAPTIGIM ISTEN USANDIM NE YAPICAM?IMDAT...
  => RAMAZANI KOLAY VE SAGLIKLI GECIRMENIN PUF NOKTALARI?
  => BASIM AGRIYOR BITKISEL COZUMU VARMI-NEDIR-NASIL?
  => ERGENLIK HORMONLARI SAC DOKULMESINE NEDEN OLURMU?
  => BOSANMA DAVASI NASIL-HANGI SARTLARDA ACILIR?VIDEO IZLE
  => SACLARIM BEYAZLIYOR-AK DUSTU NE YAPMALIYIM?
  => OKTAY USTA TWITTER ADRESI?@OKTAYUST
  => HANGI ILAC SIGARAYI BIRAKTIRIYOR?
  => CALAR SAAT KULLANMADAN YATAKTAN NASIL ERKEN KALKILIR?
  => SIDDETLI MIGREN AGRILARININ ILACI?CEVABI BU YAZIDA...
  => SOGUK ALGINLIGINA KARSI EVDE NE YAPABILIRIM?
  => "GAZ" DERDINE NASIL CARE BULURUM?
  => BOGAZ AGRISI NASIL GECER-NEDEN OLUR-TEDAVISI NEDIR?
  => ILK YARDIM NASIL YAPILIR-ACIL DURUMDA BILINMESI GEREKENLER?
  => SOGUK ALGINLIGINDA ETKILI OLABILEN BITKI CAYLARI HANGILERI?
  => DEPREM SONRASI TRAVMA ICIN NE YAPMALI?
  => DOGUM KORKUSU NASIL ASILIR-YENILIR-YOLLARI-YONTEMLERI?
  => COCUGUM DERS CALISMAK ISTEMIYOR?
  => MARKETTE NASIL DAHA AZ PARA HARCARIM?
  => HAVA KIRLILIGINDEN NASIL KORUNURUM?
  => MIGREN'DEN BITKISEL YOLLARLA KURTULABILIRMIYIM?NE ICMELI-KUR TARIFI? Prof. Dr. Ahmet Maranki
  => KOMBIDEN NASIL TASARRUF EDILIR?YAKIT TASARRUFU ICIN PUF NOKTALAR?
  => HANGI CORBA HANGI HASTALIGA IYI GELIR?
  => COCUKTA ATES-KAC DERECE OLMALI?
  => KIS AYLARINDA HASTA OLMAMAK ICIN NE YAPMALI?
  => ALO-182-HASTANE RANDEVU AL-MA SISTEMI?
  => IBAN SORGULAMA-LINKLERI
  => DAHA PARLAK VE BEYAZ DISLERE KAVUSMA YONTEMLERI?
  => KIS DEPRESYONUNDAN NASIL KURTULABILIRIM?
  => COK SINIRLIYIM NE YAPMALIYIM?
  => KUCUK GOGUS NASIL BUYUK GOSTERILIR?
  => ELEKTRIK FATURASI NASIL DUSURULUR?
  => EVDE NASIL VAKIT GECER?
  => "AGZIMDAKI KOKUYA ENGEL OLAMIYORUM"DIYORSANIZ...
  => TER KOKUSU NASIL GIDERILIR?
  => SAKAL NASIL CIKAR-YONTEMLERI?
  => BOY NASIL UZATILIR-BOY UZATMA YONTEMLERI-EGZERSIZLERI?
  => SICAK HAVALAR NASIL UYUNUR?
  => SICAKLARDA KENDIMI YORGUN HISSEDIYORUM?
  => ALDATILDIGIMI NASIL OGRENEBILIRIM?
  => BAS AGRISINI GIDERMENIN AKILLICA YOLLARI?
  => TAYLAN KUMELI SAGLIKLI BIR YAZ VE RAMAZAN?
  => BABALIK TESTI NASIL YAPILIR?
  => GRIPTEN NASIL KORUNULUR?BULASMA YOLLARI
  => GASP VE KAPKACTAN NASIL KORUNURUM?
  => DELIKSIZ UYKU ICIN NE YAPAYIM?
  => ACIL DURUMDA ILK YARDIM NASIL YAPILMALI?
  => COK BASIM AGRIYOR NE YAPICAM?
  => TTNET-GUVENLI INTERNETE NASIL GECILIR?
  => "SABAH AGRILARLA UYANIYORUM"DIYORSANIZ BU YAZI TAM SIZLIK...
  => BAS AGRISINA DOGAL CAY TARIFI?
  => GRIBI ONLEYEN CAY TARIFI?
  => KURBAN ETI NASIL TUKETILMELI?
  => YALAN NASIL ITIRAF EDILIR?
  => BOBREK TASI AGRISI NASIL GECER?
  => KISIN NASIL KILO ALMAM?
  => SONBAHAR YORGUNLUGUNA-HASIZLIGINE CARE NEDIR?
  => DIYABET HASTALARINDA HANGI BELIRTILER ACIL MUDAHELE GEREKTIRIR?
  => DOGAL YOLLARDAN AYAK KOKUSU NASIL YOK EDILIR?
  => SAC DOKULMESI KURU NASIL YAPILIR?
  => VUCUDUMA GUVENMIYORUM DIYORSANIZ?
  => EVLENMEK ISTIYORUM IDEAL BIR ES NASIL BULUCAM?
  => BAS AGRISI VE MIGREN ICIN NE YEMELI-YEMEMELI?
  => SAC BEYAZLAMASI NASIL ONLENIR?
  => SEVGLILIER GUNUNE OZEL HANGI PARFUM ALINIR?
  => ZAYIFLATAN CAY TARIFI-SELAHATTIN DONMEZ
  => ELEKTRIK FATURASI DUSURME YONTEMLERI?
  => SU FATURASI NASIL DUSURULUR-YONTEMLERI?
  => ELEKTORMANYETIK DALGALAR VUCUTTAN NASIL ATILIR?
  => ASKIMI NASIL CANLANDIRABILIRIM?
  => ILK BULUSMADA ERKEK NASIL TAVLANIR?
  => ACIL DURUM ISTAH NASIL KESILIR?
  => KOLAY UYKUYA DALAMIYORUM CARE VARMI?
  => Hızlı Kilo Vermek İçin İpuçları
  => NASIL COK CALISIYORMUS GIBI GORUNURUM?
  => NASIL TERFI ALIRIM-NE YAPMALIYIM?
  => KABIZLIGIM GECMIYOR-NE YAPMALIYIM?
  => BEBEGIM KIZ MI OLACAK YOKSA ERKEK MI NASIL ANLARIM?
  => ILK YARDIM MALZEMELERI-KITINDE NE OLMALI?
  => PATRONDAN NASIL ZAM ISTENIR?
  => Yangın Güvenliği (Seminer)
  => Depremle Yaşamak (Seminer)
  => ACIL DURUMLAR ICIN KOLAY SAC MODELLERI YAPIMI?
  => ZEYTIN CEKIRDEGINI YUTMAK FAYDALIMI?
  => MADDE BAGIMLIGI NE YAPILMALI?
  => KABIZLIGA NE IYI GELIR?
  => MIDE YANMASI NE YAPMALI?
  => COCUKLARI ZEHIRLENMEKTEN KORUMA YOLLARI?
  => SIRTIM COK AGRIYOR NE YAPMALIYIM?
  SAGLIK NASIL YAPICAM
  KADIN HASTALIKLARI-SAGLIGI?
  COCUK BAKIMI NASIL YAPICAM
  EV ISLERI NASIL YAPICAM
  GENEL KULTUR NASIL YAPICAM
  BILGISAYAR NASIL YAPICAM
  IBADET NASIL YAPICAM
  SPOR NASIL YAPICAM
  YEMEK NASIL YAPICAM
  YENI LEZZETLI BALIK TARIFLERI?
  ORGU-DIKIS-DANTEL
  OGRENCIYIM NASIL YAPICAM
  KEYIF NASIL YAPICAM
  MEMURUM NASIL YAPICAM
  ASTROLOJI-BURCLAR NASIL YAPICAM
  MOTORLU ARACLAR NASIL YAPICAM
  INTERNET-WEBMASTER DESTEK
  ILISKILER NASIL YAPICAM
  SANAT NASIL YAPICAM
  GEZMEK ISTIYORUM NASIL YAPICAM
  PRATIK BILGILER NASIL-VIDEO IZLE?
  ♂♀ CINSEL YASAM NASIL YAPILIR?
  BEDAVA KRAL OYUN OYNA?
  GIZLILIK POLITIKASI -KULLANIM SARTLARI-YASAL UYARI
  WHAT HIT UP TODAY?
  SITE EKLE-HIT-BACKLINK
  ILETISIM SAYFASI
  SITEMAP-RSS
  KONU ISTEK VEYA YORUM EKLE
NASILYAPICAMTR.COM

GOZNURUNET.COM

" IP NUMARANIZ"
54.205.160.82"
"LOKASYONUNUZ"
us
"ŞU AN BU SAYFAMIZDASINIZ"
DOGAL AFETLER NASIL OLUSUR-KORUNMA YONTEMLERI NELERDIR?

DOGAL AFETLER NASIL OLUSUR-KORUNMA YONTEMLERI NELERDIR?
ÇIĞ



Çığ,genellikle bitki örtüsü olmayan engebeli,dağlık ve eğimli arazilerde,vadi yamaçlarında tabakalar halinde birikmiş olan kar kütlesinin iç veya dış kuvvetlerin etkisi ile başlayan bir ilk kayma sonucu tetiklenen,yamaçtan aşağıya dogru hızla kayması olarak tanımlanır.
Çığ kısaca,kar tabakası veya tabakalarının iç veya dış kuvvetler etkisi ile yamaç eğim yönünde gösterdiği akma hareketidir.Kar tabakalarının birbirlerinden farklı özellikleri olacağından;çığ,bazen diğer bir tabaka üzerinde kayan bir tabaka veya tabakalar ile veya tüm tabakaların zemin üzerinde topluca kaymaları sonucu oluşur.

Türkiye’de Çığ Problemi
Türkiye’nin özellikle kuzey-kuzeydoğu ve doğu kesimlerinde,çığ olayına uygun topografik ve meteorolojik koşullara sahip dağlık alanlar mevcuttur.Ortalama yüksekliği 1000 m’yi geçen ve çığ oluşumuna uygun alanların yüzölçümü bu bölgeler içinde çok yüksek bir yüzdeye sahiptir.Dağlık alanların,Türkiye yüzölçümünün yaklaşık 1/3’ünü oluşturduğunu düşünecek olursak,çığ olayının meydana geldiği alanların yayılımının ne kadar büyük olduğu anlaşılır.Bu bölgelerde meydana gelen çığlar,yerleşim yerlerini,yolları,turistik tesisleri ve diğer bütün devlet yatırımlarını tehdit etmektedir.Çığ olayının yerleşim yerlerine etkisi her afet türü gibi sosyal ve ekonomik açıdan olmaktadır.Ülkemizde çığ afetinin,sosyal etkileri hakkında fikir vermesi açısından;1958 yılından beri Türkiye’de AFET kayıtlarına geçmiş 448 adet çığ olayındaki can kayıplarının miktarı verilebilir.Bu kaybın en çarpıcı örneği,1991-1992 kış mevsiminde 328 kişinin hayatını kaybetmiş olmasıdır.Çığın sosyal etkisi sadece can kayıpları ile sınırlı değildir.Çığdan etkilenen alanlardaki maddi kayıpları karşılayamayan insanların bölgeden göç etmesi de sosyal bir sonuçtur.Ekonomik açıdan bakıldığında ise,bölgede çığların verdiği hasarların kısa sürede telafi edilememesinin getirdiği zorluklar nedeni ile oluşan üretim ve iş gücü kayıpları giderek artmakta ve bazı bölgelerin turizm potansiyeli dahi dolaylı olarak etkilenmektedir.


Çığ Nasıl Oluşur?
Eğer bir dağ yeterince yüksek ise (Türkiye’de 1000-1200 m yükseklikteki kesimler ve yukarısı), o bölgenin kışın aldığı yağışın önemli miktarı kar şeklindedir. Bu nedenle, bu gibi yüksek kotlara sahip dağlık alanlarda, o ortama özgü bir hava tipi (mikro klima) oluşur; kışın sıcaklıklar nadiren donma noktasının üstüne çıkar. Dağlar, kalın kar örtüsüne sahip olduğu kadar çok fazla miktarda da rüzgar alan yerlerdir.

Dağlar büyük hava kütlelerinin hareketlerine engel teşkil etmelerinden dolayı, güçlü rüzgarların kendi üzerlerinde ve çevresinde oluşmasına neden olurlar. Bu rüzgarlar, yüzeydeki karı alıp taşır, çevresinde döndürüp yamaçlara ve diğer topografik oluşumlar üzerine bırakır, depolar, saçaklar ve kar kümeleri oluştururlar. örtüsünün bir buz tabakası veya zemin üzerinde kayması ile oluşur. Bu terimin genel kullanımı, zemin üzerinde bükülmeyle sonuçlanan kaymalar içindir. Kayma ise,kar örtüsünde oluşan diğer bir deformasyon bileşenidir.Kar örtüsünün bir buz tabakası veya zemin üzerinde kayması ile oluşur.Bu terimin genel kullanımı,zemin üzerinde bükülmeyle sonuçlanan kaymalar içindir.Kayma hızı, zemindeki ve zemine yakın kar tabakasındaki su miktarı ile yakından ilişkilidir.
Yağmur veya ısınan havanın etkisi ile fazla miktarda kar erimesi sonucu kar örtüsündeki su miktarının artması nedeniyle zemin üzerinde pürüzlülüğü sağlayan ufak cisimler su altında kaldığından, kar tabakası ve zemin arasındaki sürtünme azalır ve kayma hızı artar.

Uzun süreli sıkışma etkisi altında kalan bir kar örtüsünde oluşan deformasyon, kar örtüsünün derinlere doğru yoğunluğunun ve sertliğinin artmasını sağlar.Yerçekimi etkisi ise,karın ağırlığı altında taneler üzerine baskı yaparak örtü içinde oturmaya,yoğunlaşmaya ve dayanımını arttırmaya yardımcı olur.Kar tabakaları bazı koşullar altında yeni bir fiziksel oluşuma atlama tahtası haline gelirler ki bu olay çığdır.

Meteorolojik Faktörler
Meteorolojik faktörleriuygun topografik ve arazi koşullarında çığ oluşumuna zemin hazırlar.Genel olarak,yağış(kar,yağmur,yağış şiddeti),rüzgar(hız,yön,yüksek irtifa rüzgarları,yerel rüzgar durumu),sıcaklık(mevcut sıcaklık koşulları),atmosfer basıncı ve bulutluluk(kar yüzeyinin hızlı soğuması açısından) çığ oluşumuna etki eden önemli meteorolojik faktörlerdir.Bu meteorolojik faktörler şiddetli tipi sonrası 36 saatten uzun süren ılık bir havanın esmesi,kar örtüsü üzerine yağmurun yağması,bir defada 25 cm den fazla yeni kar tabakasının oluşması,ılık bir günün ardından ani sıcaklık düşüşünün meydana gelmesi ve rüzgarın 24 saatten uzun bir süre 7 m/sn den daha hızlı esmesi durumlarında çığ oluşumuna daha elverişli ortamı oluştururlar.
Diğer taraftan, uzun süreli kar yağışlarından sonraki ilk güneşli gün, eğer kar yüzeyi donmuş ise, açık ve bulutsuz bir geceden sonraki ilk gün çığ oluşumuna oldukça elverişlidir.
Katastrofik çığların(Katastrofik çığlar genellikle uzun tekrarlama periyoduna sahip ve orman büyüme sınırının üstündeki hatlardan başlayan çığlar) çoğu, geniş ölçekli hava sistemlerinin getirdiği kar yağışı sonucu ortaya çıkan direk yükleme nedeni ile oluşurlar.

Çığ oluşumu, meteorolojik karakterlidir ve hava durumu ile topografyanın ilişkisini açıklayacak uzun süreli gözlemlere dayalı çalışmalara gerek duyulmaktadır.
Çığlar, farklı kalınlıklara sahip kar örtüsünün çeşitli faktörlerin etkisiyle eğim boyunca hareketi sonucunda ortaya çıkar. Çığlar, yerleşim birimleri, dağ spor ve turizm tesisleri, karayolları, köy yolları, demiryolları, haberleşme ve enerji nakil hatları, sanayi, askeri ve diğer benzeri tesisler için büyük tehlikeler oluşturduğu gibi can kayıplarına da neden olurlar. Türkiye’de Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ve Karadeniz Bölgesi’nin iç kesimlerinde bir çok yerde gerçekleşmektedir. Bu bölgelerdeki mezra tipi yerleşim birimlerinin çoğu çığ tehdidi altındadır.

Çığların oluşma nedenlerini inceler isek;

Çığların oluşma nedenleri genel olarak 7 başlık altında incelenebilir:
1. Yağış
2. Rüzgar
3. Yamaç eğim açısı
4. Yamaç yönelimi (Bakı)
5. Sıcaklık
6. Zayıf kar tabakalar
7. Yamaç Örtüsü


YAĞIŞ



 Yağışı kar ve yağmur olarak iki kısımda inceleyebiliriz. Kar yağışı, çığ oluşumunda çok önemli bir parametredir. Özellikle mevcut kar örtüsü üzerine bir defada 20-25 cm' den fazla kar yağması durumunda, bu yeni taze karın sadece kendisi bile kısa süre içinde bir çığı meydana getirebilir. Elbetteki bu yeni karın ağırlığı ile kritik dayanım noktasına gelmiş alttaki tabakaların harekete geçmesi (tetiklenmesi) de muhtemeldir. Eğer, kar yağışı tipi şeklinde sürüyor ise çığ riski daha hızlı artar. Yağmur yağışı ise, kar örtüsüne ısı kazandırmasının yanında, örtüdeki su içeriğinin artması sonucu örtünün yoğunluğunu dolayısı ile tabakanın ağırlığını arttırır. Bu durum tabakalar arasındaki gerilim dengesini bozabilecek niteliktedir. Özellikle ilkbahar aylarına girerken yağmur nedeniyle oluşan bu tip çığlar tipiktir.


















Eğim
Yamaç eğimi, başta çığların kopma hatlarının konumları olmak üzere çığ riskini belirleyen en önemli etkenlerden biridir. Olmuş çığların meydana geldiği yamaçların eğim değerlerinin istatistiksel olarak incelenmesi sonucu, grafikte görüldüğü gibi en riskli eğim değerleri 28 ila 45 dereceler arasıdır. 50 derecenin üstündeki yamaçlarda zaten kar çok fazla tutunamaz ve eğer kar yağışı var ise kısa aralıklarla küçük boyutlu akmalar ve çığlar oluşur (okyanus kıyısındaki denizel iklimlere sahip bölgeler hariç). 25 derecenin altında ise özellikle binalar için fazla tehlikeli olmayan daha çok insanları veya araçları etkileyebilecek çok küçük çaplı çığlar oluşur.





Bakı (Yamaç Yönelimi)

Bakı, yamaç yönelimi, veya yamaç yönü adını verdiğimiz kavramlar yamacın hangi yöne baktığını tarif etmek için kullanılır. Bu parametrede kar örtüsünün zeminde kalma süresini, kar tabakaları bahsinde anlattığımız bazı tabaka için oluşumlarını, gün be gün güneş ışınlarını alma miktarına bağlı olarak kontrol eder. Yani farklı yönlere bakan yamaçlarda herşey benzer gibi gözükse de kar yüzeyinin altında bir çok temel farklılıklar vardır: farklı kar yapısı, farklı bir hikaye, farklı duraylılık değeri, kısaca herşeyleri farklıdır. Yine yapılan istatistiklere göre en fazla yıkıcı etkiyi yapan ve daha sık çığ oluşumuna meydan veren yamaçlar kuzeybatı ila güneydoğu yönleri arasındaki bir yelpazede bulunur. Bu yönler güney ve batı aralığına göre daha az ışık aldığından tabakalarda ısı kaybı vardır ve bu karanlıkta kalan yerdeki tabakalarda kış süresince duraylı hale gelme süreci çok yavaş işlediğinden tipik olarak çığı çağıran türdeki kar kristalleri (düzlemsel kristaller, şeker kar) meydan gelir. Güneş alabilen yamaçlar ise kış ortasında daha duraylı olabilmelerine karşın kış sonu ve ilkbahar başlarında kısa sürede duraylılıklarını kaybederler.


Eğer güneye bakan bir yamaç için çığ riskini belirlemiş iseniz aynı dağın kuzeye bakan bir yamacı için bu değerleri kullanamazsınız ve kuzey yamacı için yeniden değerlendirme yapmalısınız. Yamaçların bakılarındaki çok büyük olmayan farklılıklar bile duraylılıkta farklılıklar meydana getirebilir, buna dikkat edin.

Rüzgar
Rüzgarın çığ oluşumunda en önemli faktörlerden biri olması, rüzgarsız bir havada yağan bir kar yağışından 10 kat daha fazla kar biriktirebilmesi özelliğinden dolayıdır. Dağlık alanlarda rüzgarın yağışı kontrol eden düşey bileşeni ile kar taşınımını ve taşıdığı yeri kontrol etmesi açısından yatay bileşeni (rüzgar yönü ve hızı) çığ oluşumunda önemli bir yere sahiptir. Yağışın dışında rüzgarlar ile taşınan çok miktardaki karı yamaç altı bölgelerde kar örtüsüne tehlikeli miktarda ekstra bir yük getirecek şekilde biriktirmesi, saçaklar oluşturması bir çok çığın tetiklenme nedeni olabilmektedir. Bu biriktirme olayı çok şükür ki sadece lokal alanlarda olmaktadır. Rüzgar ile kar doldurulmuş bir alanın genellikle bir yastık gibi düzgün ve yuvarlak hatları olur. Rüzgar ile erozyona uğramış kar örtüsü (sastrugi) ise sanki süpürülmüş gibi bir görünüm verir. Kar örtüsünün kalınlığında rüzgar nedeni ile özellikle yakın zamanda oluşmuş olan 20 ila 50 cm'lik bir kalınlık artışı çığ riskini çok arttırır.Rüzgarın yönü ve hızı arazinin denizden olan yüksekliğine, arazi topoğrafyasına ve oluşan hava akımının karakteristiğine bağlı olarak değişir. Bazı kaynaklarda tipi sırasında hızı 25 km/saat'ten fazla olan rüzgarın 1 ila 2 gün süre ile devam etmesinin kar biriktirme açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği yönündedir.

Özel Oluşumlar
Çığ patikalarının başlangıç bölgelerinde çığa sebebiyet verebilecek bazı özel oluşumlar meydana gelir. Bunlardan en önemlisi kar balkonu, korniş isimleri de verilen saçaklardır. Saçaklar tane büyüklüğü 0.1 mm civarında olan kar kristallerinin 5-25 m/sn (18-90 km/saat) hızındaki rüzgarlar ile yamaçların sırt kesimlerinde yamaç üstüne doğru çıkıntılı olacak şekilde görünüm veren sert ve yoğun kar oluşumlarıdır. O alandaki hakim rüzgar yönünü tespit edebilmemize de yarayan saçaklar zaman zaman kırılarak bu rüzgaraltı yamaçlar üzerine düşerek, o alandaki zaten rüzgarla bir miktar ekstra kar yükü almış olan örtü üzerine ani ve büyük bir yük daha getirerek çığların oluşmasına neden olurlar. Rüzgar plakaları da güçlü bir rüzgar (1 saat boyunca 60 km/saat veya saatlar boyunca 25 km/saat hızlarında esen) sonrasında en üstteki kar tabakasının üst yüzeyinde kuru ve çok sert olarak oluşan çok ince buz tabakalarıdır. Bu yapılar, üzerlerine gelen yeni bir kar tabakasını taşıyamaz ve çığlara neden olurlar.

Suni Etkiler
Çığların doğal olarak oluşmaları yanında suni etkiler sonucunda da oluşmaları mümkündür. Bu etkiler arasında başlıca olarak çığ başlangıç bölgesine giren insanları (kayakçılar, avcılar, kış sporu ile ilgilenenler, askerler vb.), kar üstü araçlarını, güçlü yer titreşimlerini ve suni çığ düşürme sistemlerini sayabiliriz.

Yamaç Örtüsü
Yamaçların üzerinde bulunan örtünün türü ve özelliği çığın oluşumu açısından önemlidir. Çığların oluştuğu yamaçlar genellikle çıplaktır. Ancak, bu genelleme, çığların ağaç ve kaya diplerinden veya arasından başlamayacağı anlamını da taşımaz. Örneğin kar ile örtülmüş olan kayaların kar şekeri oluşumunu ısı farklılıkları nedeni ile hızlandırdıklarını biliyormuydunuz? Yamaç üzerindeki kayaların ve çalıların belli bir derinliğe kadar kar örtüsünü tutabilmesi gibi çok sınırlı bir avantaj her zaman olabildiği gibi, düz, ıslak tabanlı kayalık veya toprak yüzeyler veya geniş yapraklı otsu bitkilerin olduğu alanlar sık sık çığa maruz kalabilmektedirler.

Çığ oluşumu için tetikleme mekanizmaları tabloda verilmiştir. İlgililerin aşağıdaki şartlardan birisi veya birkaçı oluştuğunda dikkatli olmaları gerekmektedirler. Özellikle meteorolojik koşullar sonrası vatandaşlarımızın ÇIĞ tehlikesine karşı dikkatli olmaları gerekmektedir. Genellikle fazla miktarda yağan kar yağışından sonra, yaşamsal ihtiyaçları için yuvalarından çıkan av hayvanlarını avlamak için, vatandaşlarımız araziye çıkmaktadırlar. Bu durum ise çığ altında kalma riskini artırmaktadır.
www.meteor.gov.tr



DEPREM NEDİR ?

Yerkabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yeryüzeyini sarsma olayına "DEPREM" denir.
Deprem, insanın hareketsiz kabul ettiği ve güvenle ayağını bastığı toprağın da oynayacağını ve üzerinde bulunan tüm yapılarında hasar görüp, can kaybına uğrayacak şekilde yıkılabileceklerini gösteren bir doğa olayıdır.
Depremin nasıl oluştuğunu, deprem dalgalarının yeryuvarı içinde ne şekilde yayıldıklarını, ölçü aletleri ve yöntemlerini, kayıtların değerlendirilmesini ve deprem ile ilgili diğer konuları inceleyen bilim dalına "SİSMOLOJİ" denir.

 

Yer Kabuğu Hareketinin Şematik Anlatımı

DEPREMİN OLUŞ NEDENLERİ VE TÜRLERİ:
Dünyanın iç yapısı konusunda, jeolojik ve jeofizik çalışmalar sonucu elde edilen verilerin desteklediği bir yeryüzü modeli bulunmaktadır. Bu modele göre, yerkürenin dış kısmında yaklaşık 70-100 km.kalınlığında oluşmuş bir taşküre (Litosfer) vardır. Kıtalar ve okyanuslar bu taşkürede yer alır.Litosfer ile çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2.900 km olan kuşağa Manto adı verilir. Manto'nun altındaki çekirdegin Nikel-Demir karışımından oluştuğu kabul edilmektedir.Yerin, yüzeyden derine gidildikçe ısının arttığı bilinmektedir. Enine deprem dalgalarının yerin çekirdeğinde yayılamadığı olgusundan giderek çekirdeğin sıvı bir ortam olması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Manto genelde katı olmakla beraber yüzeyden derine inildikçe içinde yerel sıvı ortamları bulundurmaktadır.
Taşküre'nin altında Astenosfer denilen yumuşak Üst Manto bulunmaktadır.Burada oluşan kuvvetler, özellikle konveksiyon akımları nedeni ile, taş kabuk parçalanmakta ve birçok "Levha"lara bölünmektedir. Üst Manto'da oluşan konveksiyon akımları, radyoaktivite nedeni ile oluşan yüksek ısıya bağlanmaktadır. Konveksiyon akımları yukarılara yükseldikçe taşyuvarda gerilmelere ve daha sonra da zayıf zonların kırılmasıyla levhaların oluşmasına neden olmaktadır. Halen 10 kadar büyük levha ve çok sayıda küçük levhalar vardır. Bu levhalar üzerinde duran kıtalarla birlikte, Astenosfer üzerinde sal gibi yüzmekte olup, birbirlerine göre insanların hissedemeyeceği bir hızla hareket etmektedirler.

Konveksiyon akımlarının yükseldiği yerlerde levhalar birbirlerinden uzaklaşmakta ve buradan çıkan sıcak magmada okyanus ortası sırtlarını oluşturmaktadır. Levhaların birbirlerine değdikleri bölgelerde sürtünmeler ve sıkışmalar olmakta, sürtünen levhalardan biri aşağıya Manto'ya batmakta ve eriyerek yitme zonlarını oluşturmaktadır. Konveksiyon akımlarının neden olduğu bu ardışıklı olay tatkürenin altında devam edip gitmektedir.

İşte yerkabuğunu oluşturan levhaların birbirine sürtündükleri, birbirlerini sıkıştırdıkları, birbirlerinin üstüne çıktıkları ya da altına girdikleri bu levhaların sınırları dünyada depremlerin oldukları yerler olarak karşımıza çıkmaktadır. Dünyada olan depremlerin hemen büyük çoğunluğu bu levhaların birbirlerini zorladıkları levha sınırlarında dar kuşaklar üzerinde olusmaktadır.
Yukarıda, yerkabuğunu oluşturan "Levha"ların, Astenosferdeki konveksiyon akımları nedeniyle hareket halinde olduklarını ve bu nedenle birbirlerini ittiklerini veya birbirlerinden açıldıklarını ve bu olayların meydana geldiği zonların da deprem bölgelerini oluşturduğunu söylemistik.

Birbirlerini iten ya da diğerinin altına giren iki levha arasında, harekete engel olan bir sürtünme kuvveti vardır. Bir levhanın hareket edebilmesi için bu sürtünme kuvvetinin giderilmesi gerekir.
İtilmekte olan bir levha ile bir diğer levha arasında sürtünme kuvveti aşıldığı zaman bir hareket oluşur. Bu hareket çok kısa bir zaman biriminde gerçekleşir ve şok niteliğindedir. Sonunda çok uzaklara kadar yayılabilen deprem (sarsıntı) dalgaları ortaya çıkar.Bu dalgalar geçtiği ortamları sarsarak ve depremin oluş yönünden uzaklaştıkça enerjisi azalarak yayılır. Bu sırada yeryüzünde, bazen gözle görülebilen, kilometrelerce uzanabilen ve FAY adı verilen arazi kırıkları oluşabilir. Bu kırıklar bazen yeryüzünde gözlenemez, yüzey tabakaları ile gizlenmiş olabilir. Bazen de eski bir depremden oluşmuş ve yerüzüne kadar çıkmış, ancak zamanla örtülmüş bir fay yeniden oynayabilir.

Depremlerinin olusumunun bu sekilde ve "Elastik Geri Sekme Kuramı" adı altında anlatımı 1911 yılında Amerikalı Reid tarafından yapılmıştır ve laboratuvarlarda da denenerek ispatlanmıştır.
Bu kurama göre, herhangibir noktada, zamana bağımlı olarak, yavaş yavaş oluşan birim deformasyon birikiminin elastik olarak depoladığı enerji, kritik bir değere eriştiğinde, fay düzlemi boyunca var olan sürtünme kuvvetini yenerek, fay çizgisinin her iki tarafındaki kayaç bloklarının birbirine göreli hareketlerini oluşturmaktadır. Bu olay ani yer değiştirme hareketidir. Bu ani yer değiştirmeler ise bir noktada biriken birim deformasyon enerjisinin açığa çıkması, boşalması, diğer bir deyişle mekanik enerjiye dönüşmesi ile ve sonuç olarak yer katmanlarının kırılma ve yırtılma hareketi ile olmaktadır.
Aslında kayaların, önceden bir birim yerdeğiştirme birikimine uğramadan kırılmaları olanaksızdır. Bu birim yer değiştirme hareketlerini, hareketsiz görülen yerkabuğunda, üst mantoda oluşan konveksiyon akımları oluşturmakta, kayalar belirli bir deformasyona kadar dayanıklılık gösterebilmekte ve sonrada kırılmaktadır. İşte bu kırılmalar sonucu depremler oluşmaktadır. Bu olaydan sonra da kayalardan uzak zamandan beri birikmiş olan gerilmelerin ve enerjinin bir kısmı ya da tamamı giderilmiş olmaktadır.
Çoğunlukla bu deprem olayı esnasında oluşan faylarda, elastik geri sekmeler (atım), fayın her iki tarafında ve ters yönde oluşmaktadırlar.
FAYLAR genellikle hareket yönlerine göre isimlendirilirler. Daha çok yatay hareket sonucu meydana gelen faylara "Doğrultu Atımlı Fay"denir. Fayın oluşturduğu iki ayrı blokun birbirlerine göreli olarak sağa veya sola hareketlerinden de bahsedilebilinir ki bunlar sağ veya sol yönlü doğrultulu atımlı faya bir örnektir.
Düsey hareketlerle meydana gelen faylara da "Egim Atımlı Fay"denir. Fayların çoğunda hem yatay, hem de düsey hareket bulunabilir.


DEPREM TÜRLERİ :
Depremler oluş nedenlerine göre degişik türlerde olabilir. Dünyada olan depremlerin büyük bir bölümü yukarıda anlatılan biçimde oluşmakla birlikte az miktarda da olsa baska doğal nedenlerle de olan deprem türleri bulunmaktadır. Yukarıda anlatılan levhaların hareketi sonucu olan depremler genellikle "TEKTONİK" depremler olarak nitelenir ve bu depremler çoğunlukla levhalar sınırlarında olusurlar.Yeryüzünde olan depremlerin %90'ı bu gruba girer. Türkiye'de olan depremler de büyük çoğunlukla tektonik depremlerdir. İkinci tip depremler "VOLKANİK" depremlerdir. Bunlar volkanların püskürmesi sonucu oluşurlar.Yerin derinliklerinde ergimiş maddenin yeryüzüne çıkışı sırasındaki fiziksel ve kimyasal olaylar sonucunda oluşan gazların yapmış oldukları patlamalarla bu tür depremlerin maydana geldiği bilinmektedir. Bunlar da yanardağlarla ilgili olduklarından yereldirler ve önemli zarara neden olmazlar. Japonya ve İtalya'da olusan depremlerin bir kısmı bu gruba girmektedir. Türkiye'de aktif yanardağ olmadığı için bu tip depremler olmamaktadır.

Bir başka tip depremler de "ÇÖKÜNTÜ" depremlerdir. Bunlar yer altındaki boşlukların (mağara), kömür ocaklarında galerilerin, tuz ve jipsli arazilerde erime sonucu oluşan boşlukları tavan blokunun çökmesi ile oluşurlar. Hissedilme alanları yerel olup enerjileri azdır fazla zarar getirmezler. Büyük heyelanlar ve gökten düşen meteorların da küçük sarsıntılara neden olduğu bilinmektedir.
Odağı deniz dibinde olan Derin Deniz Depremlerinden sonra, denizlerde kıyılara kadar oluşan ve bazen kıyılarda büyük hasarlara neden olan dalgalar oluşur ki bunlara (Tsunami) denir. Deniz depremlerinin çok görüldüğü Japonya'da Tsunami'den 1896 yılında 30.000 kisi ölmüstür.

DEPREM PARAMETRELERİ :
Herhangibir deprem oluştuğunda, bu depremim tariflenmesi ve anlaşılabilmesi için "DEPREM PARAMETRELERİ" olarak tanımlanan bazı kavramlardan söz edilmektedir. Aşağıda kısaca bu parametrelerin açıklaması yapılacaktır.

• ODAK NOKTASI (HİPOSANTR)
Odak noktası yerin içinde depremin enerjisinin ortaya çıktığı noktadır.Bu noktaya odak noktası veya iç merkez de denir.Gerçekte , enerjinin ortaya çıktığı bir nokta olmayıp bir alandır , fakat pratik uygulamalarda nokta olarak kabul edilmektedir.

 

Odak noktası, dış merkez ve sismik deprem dalgalarının yayılışı


• DIŞ MERKEZ (EPİSANTR)
Odak noktasına en yakın olan yer üzerindeki noktadır.Burası aynı zamanda depremin en çok hasar yaptığı veya en kuvvetli larak hissedildiği noktadır.Aslında bu , bir noktadan çok bir alandır.Depremin dış merkez alanı depremin şiddetine bağlı olarak çeşitli büyüklüklerde olabilir. Bazen büyük bir depremin odak noktasının boyutları yüzlerce kilometreyle de belirlenebilir.Bu nedenle "Episantr Bölgesi" ya da "Episantr Alanı" olarak tanımlama yapılması gerçeğe daha yakın bir tanımlama olacaktır.

• ODAK DERİNLİĞİ :
Depremde enerjinin açığa çıktığı noktanınyeryüzünden en kısa uzaklığı, depremin odak derinliği olarak adlandırılır. Depremler odak derinliklerine göre sınıflandırılabilir.Bu sınıflandırma tektonik depremler için geçerlidir.Yerin 0-60 km.derinliğinde olan depremler sığ deprem olarak nitelenir.Yerin 70-300 km.derinliklerinde olan depremler orta derinlikte olan depremlerdir.Derin depremler ise yerin 300 km.den fazla derinliğinde olan depremlerdir.Türkiye'de olan depremler genellikle sığ depremlerdir ve derinlikleri 0-60 km.arasındadır.Orta ve derin depremler daha çok bir levhanın bir diğer levhanın altına girdiği bölgelerde olur.Derin depremler çok genis alanlarda hissedilir , buna karşılık yaptıkları hasar azdır.Sığ depremler ise dar bir alanda hissedilirken bu alan içinde çok büyük hasar yapabilirler.

• EŞŞİDDET (İZOSEİT) EĞRİLERİ :
Aynı şiddetle sarsılan noktaları birbirine bağlayan noktalara denir. Bunun tamamlanmasıyla eşşıddet haritası ortaya çıkar. Genelde kabul edilmiş duruma göre, eğrilerin oluşturduğu yani iki eğri arasında kalan alan, depremlerden etkilenme yönüyle, şiddet bakımından sınırlandırılmış olur. Bu nedenle depremin şiddeti eşşiddet eğrileri üzerine değil, alan içerisine yazılır.

• ŞİDDET :
Herhangibir derinlikte olan depremin, yeryüzünde hissedildiği bir noktadaki etkisinin ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Diğer bir deyişle depremin şiddeti, onun yapılar, doğa ve insanlar üzerindeki etkilerinin bir ölçüsüdür. Bu etki, depremin büyüklüğü, odak derinliği, uzaklığı yapıların depreme karşı gösterdiği dayanıklılık dahi değişik olabilmektedir. Şiddet depremin kaynağındaki büyüklüğü hakkında doğru bilgi vermemekle beraber, deprem dolayısıyla oluşan hasarı yukarıda belirtilen etkenlere bağlı olarak yansıtır.
Depremin şiddeti, depremlerin gözlenen etkileri sonucunda ve uzun yılların vermiş olduğu deneyimlere dayanılarak hazırlanmış olan "Şiddet Cetvelleri"ne göre değerlendirilmektedir. Diğer bir deyişle "Deprem Şiddet Cetvelleri" depremin etkisinde kalan canlı ve cansız herşeyin depreme gösterdiği tepkiyi değerlendirmektedir. Önceden hazırlanmış olan bu cetveller, her şiddet derecesindeki depremlerin insanlar, yapılar ve arazi üzerinde meydana getireceği etkileri belirlemektedir.

Bir deprem oluştuğunda, bu depremin herhangibir noktadaki şiddetini belirlemek için, o bölgede meydana gelen etkiler gözlenir. Bu izlenimler Şiddet Cetveli'nde hangi şiddet derecesi tanımına uygunsa, depremin şiddeti, o şiddet derecesi olarak değerlendirilir. Örneğin; depremin neden olduğu etkiler, şiddet cetvelinde VIII şiddet olarak tanımlanan bulguları içeriyorsa, o deprem VIII şiddetinde bir deprem olarak tariflenir. Deprem Şiddet Cetvellerinde, şiddetler romen rakamıyla gösterilmektedir. Bugün kullanılan batlıca şiddet cetvelleri değiştirilmiş "Mercalli Cetveli (MM)" ve "Medvedev-Sponheur-Karnik (MSK)" şiddet cetvelidir. Her iki cetvelde de XII şiddet derecesini kapsamaktadır. Bu cetvellere göre,şiddeti V ve daha küçük olan depremler genellikle yapılarda hasar meydana getirmezler ve insanların depremi hissetme şekillerine göre değerlendirilirler.

VI-XII arasındaki şiddetler ise, depremlerin yapılarda meydana getirdiği hasar ve arazide oluşturduğu kırılma, yarılma, heyelan gibi bulgulara dayanılarak değerlendirilmektedir.

• MAGNİTÜD :
Deprem sırasında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Enerjinin doğrudan doğruya ölçülmesi olanağı olmadığından, Amerika Birleşik Devletleri'nden Prof.C.Richter tarafından 1930 yıllarında bulunan bir yöntemle depremlerin aletsel bir ölçüsü olan "Magnitüd" tanımlanmıştır. Prof .Richter, episantrdan 100 km. uzaklıkta ve sert zemine yerlestirilmis özel bir sismografla (2800 büyütmeli, özel periyodu 0.8 saniye ve %80 sönümü olan bir Wood-Anderson torsiyon Sismografı ile) kaydedilmiş zemin hareketinin mikron cinsinden (1 mikron 1/1000 mm) ölçülen maksimum genliğinin 10 tabanına göre logaritmasını bir depremin "magnitüdü" olarak tanımlamıştır. Bugüne dek olan depremler istatistik olarak incelendiğinde kaydedilen en büyük magnitüd değerinin 8.9 olduğu görülmektedir(31 Ocak 1906 Colombiya-Ekvator ve 2Mart 1933 Sanriku-Japonya depremleri).

Magnitüd, aletsel ve gözlemsel magnitüd değerleri olmak üzere iki gruba ayrılabilmektedir.
Aletsel magnitüd, yukarıda da belitildiği üzere, standart bir sismografla kaydedilen deprem hareketinin maksimum genlik ve periyod değeri ve alet kalibrasyon fonksiyonlarının kullanılması ile yapılan hesaplamalar sonucunda elde edilmektedir. Aletsel magnitüd değeri, gerek hacim dalgaları ve gerekse yüzey dalgalarından hesaplanılmaktadır.
Genel olarak, hacim dalgalarından hesaplanan magnitüdler (m), ile yüzey dalgalarından hesaplanan mağnitüdler de (M) ile gösterilmektedir. Her iki magnitüd değerini birbirine dönüştürecek bazı bağıntılar mevcuttur.

Gözlemsel magnitüd değeri ise, gözlemsel inceleme sonucu elde edilen episantr şiddetinden hesaplanmaktadır. Ancak, bu tür hesaplamalarda, magnitüd-şiddet bağıntısının incelenilen bölgeden bölgeye değiştiği de gözönünde tutulmalıdır.

Gözlemevleri tarafından bildirilen bu depremin magnitüdü depremin enerjisi hakkında fikir vermez. Çünkü deprem sığ veya derin odaklı olabilir. Magnitüdü aynı olan iki depremden sığ olanı daha çok hasar
yaparken, derin olanı daha az hasar yapacağından arada bir fark olacaktır. Yine de Richter ölçeği (magnitüd) depremlerin özelliklerini saptamada çok önemli bir unsur olmaktadır.
Depremlerin şiddet ve magnitüdleri arasında birtakım ampirik bağıntılar çıkarılmıştır. Bu bağıntılardan şiddet ve magnitüd değerleri arasındaki dönüşümleri aşağıdaki gibi verilebilir.

Şiddet

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Richter Magnitüdü

4

4.5

5.1

5.6

6.2

6.6

7.3

7.8

8.4


DEPREMİN DİĞER ÖZELLİKLERİ :
Bazen büyük bir deprem olmadan önce küçük sarsıntılar olur. Bu küçük sarsıntılara "ÖNCÜ DEPREMLER" denilmektedir. Büyük bir depremin oluşundan sonra da belki birkaç yüz adet küçük deprem olmaya devam etmektedir. Bu küçük depremler "ARTÇI DEPREMLER" olarak isimlendirilir ve büyük depremin oluş anına göre bunların şiddetinde ve sayısında azalım görülür.

DEPREM ŞİDDET CETVELİ :
Şiddet cetvellerinin açıklamasına geçmeden önce, burada kullanılacak terimlerin belirtilmesine çalışılacaktır. Özel bir şekilde depreme dayanıklı olarak projelendirilmemiş yapılar üç tipe ayrılmaktadır:
A Tipi : Kırsal konutlar, kerpiç yapılar, kireç ya da çamur harçlı moloz taş yapılar.
B Tipi : Tuğla yapılar, yarım kagir yapılar, kesme taş yapılar, beton biriket ve hafif prefabrike yapılar.
C Tipi : Betonarme yapılar, iyi yapılmış ahşap yapılar.
Siddet derecelerinin açıklanmasında kullanılan az, çok ve pekçok deyimleri ortalama bir değer olarak sırasıyla, %5, %50 ve %75 oranlarını belirlemektedir.

Yapılardaki hasar ise beş gruba ayrılmıştır :
Hafif Hasar : İnce sıva çatlaklarının meydana gelmesi ve küçük sıva parçalarının dökülmesiyle tanımlanır.
Orta Hasar : Duvarlarda küçük çatlakların meydana gelmesi, oldukça büyük sıva parçalarının dökülmesi, kiremitlerin kayması, bacalarda çatlakların oluşması ve bazı baca parçalarının aşağıya düşmesiyle tanımlanır.
Ağır Hasar : Duvarlarda büyük çatlakların meydana gelmesi ve bacaların yıkılmasıyla tanımlanır.
Yıkıntı : Duvarların yarılması, binaların bazı kısımlarının yıkılması ve derzlerle ayrılmış kısımlarının bağlantısını kaybetmesiyle tanımlanır.
Fazla Yıkıntı : Yapıların tüm olarak yıkılmasıyla tanımlanır.

Şiddet çizelgelerinin açıklanmasında her şiddet derecesi üç bölüme ayrılmıştır.
Bunlardan;
a) Bölümünde depremin kişi ve çevre,
b) Bölümünde depremin her tipteki yapılar,
c) Bölümünde de depremin arazi üzerindeki etkileri belirtilmistir.

• MSK Siddet Cetveli :
I- Duyulmayan
(a) : Titreşimler insanlar tarafından hissedilmeyip, yalnız sismograflarca kaydedilirler.

II- Çok Hafif
(a) : Sarsıntılar yapıların en üst katlarında ,dinlenme bulunan az kişi tarafından hissedilir.

III- Hafif
(a) : Deprem ev içerisinde az kişi, dışarıda ise sadece uygun şartlar altındaki kişiler tarafından hissedilir. Sarsıntı, yoldan geçen hafif bir kamyonetin meydana getirdiği sallantı gibidir. Dikkatli kişiler, üst katlarda daha belirli olan asılmış eşyalardaki hafif sallantıyı izleyebilirler.

IV- Orta Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde çok, dışarıda ise az kişi tarafından hissedilir. Sarsıntı, yoldan geçen ağır yüklü bir kamyonun oluşturduğu sallantı gibidir. Kapı, pencere ve mutfak eşyaları v.s. titrer, asılı eşyalar biraz sallanır. Ağzı açık kaplarda olan sıvılar biraz dökülür. Araç içerisindeki kişiler sallantıyı hissetmezler.

V- Şiddetli
(a) : Deprem, yapı içerisinde herkes, dışarıda ise çok kişi tarafından hissedilir. Uyumakta olan çok kişi uyanır, az sayıda dışarı kaçan olur. Hayvanlar huysuzlanmaya başlar. Yapılar baştan aşağıya titrerler, asılmış eşyalar ve duvarlara asılmış resimler önemli derecede sarsılır. Sarkaçlı saatler durur. Az miktarda sabit olmayan eşyalar yerlerini değistirebilirler ya da devrilebilirler. Açık kapı ve pencereler şiddetle itilip kapanırlar, iyi kilitlenmemiş kapalı kapılar açılabilir. İyice dolu, ağzı açık kaplardaki sıvılar dökülür. Sarsıntı yapı içerisine ağır bir eşyanın düşmesi gibi hissedilir.
(b) : A tipi yapılarda hafif hasar olabilir.
(c) : Bazen kaynak sularının debisi değişebilir.

VI- Çok Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde ve dışarıda hemen hemen herkes ratafından hissedilir. Ev içerisindeki birçok kişi korkar ve dışarı kaçarlar, bazı kişiler dengelerini kaybederler. Evcil hayvanlar ağıllarından dışarı kaçarlar. Bazı hallerde tabak, bardak v.s.gibi cam eşyalar kırılabilir, kitaplar raflardan aşağıya düşerler. Ağır mobilyalar yerlerini değiştirirler.
(b) : A tipi çok ve B tipi az yapılarda hafif hasar ve A tipi az yapıda orta hasar görülür.
(c) : Bazı durumlarda nemli zeminlerde 1 cm.genişliğinde çatlaklar olabilir. Dağlarda rastgele yer kaymaları, pınar sularında ve yeraltı su düzeylerinde değişiklikler görülebilir.

VII- Hasar Yapıcı
(a) : Herkes korkar ve dışarı kaçar, pek çok kişi oturdukları yerden kalkmakta güçlük çekerler. Sarsıntı, araç kullanan kişiler tarafından önemli olarak hissedilir.
(b) : C tipi çok binada hafif hasar, B tipi çok binada orta hasar, A tipi çok binada ağır hasar, A tipi az binada yıkıntı görülür.
(c) : Sular çalkalanır ve bulanır. Kaynak suyu debisi ve yeraltı su düzeyi değişebilir. Bazı durumlarda kaynak suları kesilir ya da kuru kaynaklar yeniden akmaya başlar. Bir kısım kum çakıl birikintilerinde kaymalar olur. Yollarda heyelan ve çatlama olabilir. Yeraltı boruları ek yerlerinden hasara uğrayabilir. Taş duvarlarda çatlak ve yarıklar oluşur.

VIII- Yıkıcı
(a) : Korku ve panik meydana gelir. Araç kullanan kişiler rahatsız olur. Ağaç dalları kırılıp, düşer. En ağır mobilyalar bile hareket eder ya da yer değiştirerek devrilir. Asılı lambalar zarar görür.
(b) : C tipi çok yapıda orta hasar, C tipi az yapıda ağır hasar, B tipi çok yapıda ağır hasar, A tipi çok yapıda yıkıntı görülür. Boruların ek yerleri kırılır. Abide ve heykeller hareket eder ya da burkulur. Mezar taşları devrilir. Taş duvarlar yıkılır.
(c) : Dik şevli yol kenarlarında ve vadi içlerinde küçük yer kaymaları olabilir. Zeminde farklı genişliklerde cm.ölçüsünde çatlaklar oluşabilir. Göl suları bulanır, yeni kaynaklar meydana çıkabilir. Kuru kaynak sularının akıntıları ve yeraltı su düzeyleri değişir.

IX- Çok Yıkıcı
(a) : Genel panik. Mobilyalarda önemli hasar olur. Hayvanlar rastgele öte beriye kaçışır ve bağrışırlar.
(b) : C tipi çok yapıda ağır hasar, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda yıkıntı, B tipi az yapıda fazla yıkıntı ve A tipi çok yapıda fazla yıkıntı görülür. Heykel ve sütunlar düşer. Bentlerde önemli hasarlar olur. Toprak altındaki borular kırılır. Demiryolu rayları eğrilip, bükülür yollar bozulur.
(c) : Düzlük yerlerde çokça su, kum ve çamur tasmaları görülür. Zeminde 10 cm. genişliğine dek çatlaklar oluşur. Eğimli yerlerde ve nehir teraslarında bu çatlaklar 10 cm.den daha büyüktür. Bunların dışında, çok sayıda hafif çatlaklar görülür. Kaya düşmeleri, birçok yer kaymaları ve dağ kaymaları, sularda büyük dalgalanmalar meydana gelebilir. Kuru kayalar yeniden sulanır, sulu olanlar kurur.

X- Ağır Yıkıcı
(b) : C tipi çok yapıda yıkıntı, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda fazla yıkıntı, A tipi pek çok yapıda fazla yıkıntı görülür. Baraj, bent ve köprülerde önemli hasarlar olur. Tren yolu rayları eğrilir. Yeraltındaki borular kırılır ya da eğrilir. Asfalt ve parke yollarda kasisler olusur.
(c) : Zeminde birkaç desimetre ölçüsünde çatlaklar oluşabilir. Bazen 1 m. genişliğinde çatlaklar da olabilir. Nehir teraslarında ve dik meyilli yerlerde büyük heyelanlar olur. Büyük kaya düşmeleri meydana gelir. Yeraltı su seviyesi değişir. Kanal, göl ve nehir suları karalar üzerine taşar. Yeni göller olusabilir.

XI - Çok Ağır Yıkıcı
(b) : İyi yapılmış yapılarda, köprülerde, su bentleri, barajlar ve tren yolu raylarında tehlikeli hasarlar olur. Yol ve caddeler kullanılmaz hale gelir. Yeraltındaki borular kırılır.
(c) : Yer, yatay ve düşey doğrultudaki hareketler nedeniyle geniş yarık ve çatlaklar tarafından önemli biçimde bozulur. Çok sayıda yer kayması ve kaya düşmesi meydana gelir. Kum ve çamur fışkırmaları görülür.

XII- Yok Edici (Manzara Değişir)
(b) : Pratik olarak toprağın altında ve üstündeki tüm yapılar baştanbaşa yıkıntıya uğrar.
(c) : Yer yüzeyi büsbütün değişir. Geniş ölçüde çatlak ve yarıklarda, yatay ve düşey hareketlerin yön miktarları izlenebilir. Kaya düşmeleri ve nehir versanlarındaki göçmeler çok geniş bir bölgeyi kaplarlar. Yeni göller ve çağlayanlar oluşur.

ŞİDDET, ZEMİN İVMESİ, HIZ VE YAPI TİPLERİNDEKİ HASAR ARASINDAKİ İLİŞKİLER

Şiddet

Zemin İvmesi (gal) (0.1-0.5 sn periyod aralığı için)

Yer Titresiminin (0.5-2 sn periyod hızı cm/sn aralığı için)

YAPI TİPLERİ

Ax

Bx

Cx

V

12 - 15

1.0 - 2.0

%5 Hafif Hasar

-

-

VI

25 - 50

2.1 - 4.0

%5 Orta Hasar
%50 Hafif Hasar

%5 Hafif Hasar

-

VII

50 - 100

4.1 - 8.0

%5 Yıkıntı
%50 Ağır Hasar

%5 Orta Hasar

%5 Hafif Hasar

VIII

100 - 200

8.1 - 16.0

%5 Fazla Yıkıntı
%50 Yıkıntı

%5 Yıkıntı
%50 Ağır Hasar

%5 Ağır Hasar
%50 Orta Hasar

IX

200 - 400

16.1 - 32.0

%50 Fazla Yıkıntı

%5 Fazla Yıkıntı
%50 Yıkıntı

%5 Yıkıntı
%50 Ağır Hasar

X

400 - 800

32.1 - 64.0

%75 Fazla Yıkıntı

%50 Fazla Yıkıntı

%5 Fazla Yıkıntı
%50 Yıkıntı

www.deprem.gov.tr

SEL NEDİR?

Sel ister büyük nehirlerin kıyısına yerleşmiş, ister dağ yamaçlarında yaşıyor olsun, isterse çöllerde bulunsun her yerdeki insanların rastlayabileceği türde bir doğa olayıdır. Yerleşilen yerledeki çeşitlilik görülme sıklığını değiştirmesine rağmen özellikle sel olayını dikkate almadan kurulan altyapılar bu doğa olayının bir faciaya dönüşmesine neden olabilmektedir. Ülkemizde sadece 1995 yılında üç bölgede görülen sel olayı 160 kişinin ölümüne neden olurken her yıl can kaybına neden olmayan seller sonucu milyarlarca liralık ekonomik kayıplar yaşanmaktadır. Bu amaçla gelişmiş ülkeler sel riskini en aza indirmek için erken uyarı sistemleri geliştirerek özellikle can kaybını en aza indirmeyi başarmışlardır.

Sel'in en sık rastlanan sebebi kuvvetli ve uzun süreli yağıştır. Seller kar erimesi sonucu oluşan kuvvetli akışlar veya drenaj kanallarının tıkanması sonucunda da meydana gelebilir. Günümüzde rastlanılan en yaygın sebep ise; kuvvetli yağmur fırtınalarında drenaj sistemlerindeki yetersizlik sonucu ana nehir kanallarının tamamen dolu olması ile meydana gelen taşmalar sonucu oluşan sellerdir. Dağlık bölgelerde ise seller kar erimesi veya yağışla birleşen karsuyundan meydana gelir. Çok nadir olarak da barajların çökmesi ve taşmasından kaynaklanan sellere rastlanılmaktadır.
Akarsuların su taşıma miktarı değişkenlik gösterir. Bazen uzun süre yağış olmayan veya az yağış alan bir alanda akışlar yavaşlar bazende aynı alanda yağışlı bir periyotta güçlü akışlar olabilir. Sellerin miktarındaki değişkenlik yağışın yoğunluğuna, yağış miktarına, kar erime oranına ve/veya diğer faktörlere bağlıdır.
İki akarsu havzası arasındaki yağış toplamı veya toplama alanındaki depolama miktarı sel potansiyelinde önemli rol oynar.

ÇEŞİTLERİ
Seller oluş hızlarına göre sınıflandırılır;
Kuvvetli yağışlardan sonraki birkaç saat içinde veya bir yerdeki suyun aniden serbest kalması ile oluşan seller ani seller olarak isimlendirilir. Bu tip seller örneğin dağlık bölgelerdeki küçük nehirlerin ani ve kuvvetli bir yağışa maruz kalmalarıyla oluşur ve çok hızlı bir şekilde en üst değerine ulaşır. Sel ise genellikle daha yavaş gelişir ve haftalar boyu etkili olur. Örneğin büyük nehirler boyunca görülen seller bu tip sellerdir.

NEDENLERİ
Sele en çok nehir yataklarından taşmalar sonucu rastlanır. Ani ve kuvvetli yağışlar ve kar erimesi sonucu taşmalar oluşmaktadır. Nehir yataklarına gelen suyun sele dönüşmesine yatakların amacı dışında kullanılmasıda çok etkili olmaktadır. Günümüzde çarpık kentleşme sonucu dere yataklarının gecekondulaşma bölgesi haline gelmesi, ağaçlandırılması, doldurulması veya nehir yataklarının değiştirilmesi sonucu her yıl ülkemizde büyük mal ve hatta can kayıplarına rastlanmaktadır.
Dağlık alanlarda yağış ve tepelerdeki karın erimesi sonucu dere yatakları taşıyamayacağı miktarda su ile dolar ve ani seller oluşur. Özellikle dağ eteklerindeki yerleşim yerleri için heyelan tehlikesi de yaratan bu seller oldukça tehlikeli olmaktadır.
Şiddetli rüzgarla birlikte tropikal fırtınalar ve harikeynler (hurrican) özellikle Atlantik okyanusu kıyılarında kuvvetli kıyı selleri oluşturur. Sürekli ve şiddetli rüzgar büyük bir dalgaya sebep olarak suyu karanın içlerine kadar sürükler. Göl bölgelerinde de benzer atmosferik şartlar veya depremler göl seviyesinde değişimlere ve sellere sebep olur. Diğer yandan okyanustaki depremler ve volkanik patlamalar sonucu oluşan tsunami adı verilen dev okyanus dalgaları karaların iç kesimlerine kadar girerek etkili olur.

GENEL ÖNLEMLER
1. DMİ tarafından her tip meteorolojik afet için bir erken uyarı birimi ivedilikle oluşturulmalıdır.
2. Günümüzde yağış alanları ve yağış yoğunluklarının belirlenmesinde oldukça etkili bir biçimde kullanılan Doppler Radar sistemleri ve uydu dataları ile çalışan erken uyarı birimleri teşkil edilmelidir.
3. Bu uyarı birimi ile koordineli olarak çalışacak il ve ilçelerde kurtarma birimleri oluşturulmalıdır.
4. Bölgesel radyolar herhangi bir tehlike anında halkı bilgilendirerek uygulayacakları yöntemler konusunda uyarıda bulunmalıdırlar.
5. Sel öngörüsü için özenli istatistiki çalışmalar yapılmalıdır.
6. Yerel belediyelerce dere ve nehir yataklarına yerleşim konusunda titizlik gösterilmeli buralarda yerleşimin önlenmesinin yanısıra oluşacak engeller düzenli olarak temizlenmelidir.
7. Dere ve nehirlerin denizle birleştiği kanallar düzenli olarak temizlenerek açık olmaları sağlanmalıdır.

PRATİK ÖNLEMLER
Ani bir sel sırasında;
1. Evin dışında bulunuyorsanız, hemen yüksek bir yere çıkmalısınız.
2. Su yatağı veya çukur bölgeleri hemen terketmelisiniz.
3. Sel bölgesini hemen terk etmelisiniz fakat asla suda karşıdan karşıya geçmeye çalışmamalısınız.
4. Sel sırasında arabanızdaysanız asla su ile kaplı yoldan gitmeye çalışmamalısınız. (Ani sellerin meydana getirdiği ölümlerin yarısı araba ile ilişkili olduğundan asla sel sularının bulunduğu bölgelerde araba kullanılmamalıdır.)
5. Arabanızda herhangi bir arıza oluştuysa hemen terk ederek yüksek bir yere çıkmalısınız. ( Yollar akan sular tarafından doldurulacağı için eğer arabanız 60 cm yükseklikteki hareket eden suda kalmışsa su onu kaldırıp sürükleyebilecektir.)
6. Özellikle geceleri, selin tehlikelerini görmek güçleşeceğinden daha dikkatli olmalısınız.

www.koeri.boun.edu.tr

Şimşek - Yıldırım


TANIMI

Şimşek; gelişigüzel ve tahmin edilemeyen bir olay olup, bazen çevrenizde karşılaştığınız çeşitli biçimlerde küçük, can sıkıcı kıvılcımlarla benzerlik gösteren çok kuvvetli elektrik boşalmasıdır.

Soğuk ve kuru bir kış günü halınızın üzerinde yürürken kedinizi okşamak için elinizi uzattığınızda siz ve kediniz her ikiniz birden istenmeyen bir enerjiye tutulabilirsiniz. Bu, yürüyüşünüz sırasında ya pozitif ya da negatif elektrik yükünün birikmesi nedeniyledir ve vücudunuzdaki fazla miktardaki yük ilk firsatta karşı yüklü bir alana akacaktır. Bu da zavallı kedinin olaya katıldığı zamandır. Elleriniz kedinin yakınına eriştiğinde fazla miktardaki yük sizinle kedi arasındaki boşluğa sıçrar. Süreci yavaşlatılmış halde görebilseydiniz kanepenin altına doğru hızla koşan bir huysuz kediden başka, ince bir şimşek ışığına benzeyen bir şeyin elinizden aktığını görebilirdiniz.

Şimşek, oraj ile meydana gelir ve çok büyük ölçekte statik elektriktir. Şimşek çakmaları, ilgili oldukları yerlere göre buluttan buluta, buluttan yere veya yüksek yapıların bulunduğu yerlerde yerden buluta sıçrar. Eğer elektrik boşalması bir bulut ile başka bir bulut arasında olursa şimşek sözkonusudur. Yıldırım ise yer boşalmaları olarak tanımlanır ve yer ile bulut arasında meydana gelen şiddetli ve ani elektrik boşalması olup, zigzaklı bir yol takip ederek kollar halinde aşağıya doğru iner. Genellikle şiddetli bir yağmurla birlikte görülür.
Oraj sırasında aynı anda pekçok şey meydana gelir; bütün yükselici ve alçalıcı hava akımları, su damlacıklarının birbirlerine sürtünmesi ile birlikte statik yüklenmeye neden olurlar. Pozitif ve negatif elektrik yükleri ayrılırlar ve elektriksel gerilim, bulut çevresindeki su damlaları ve buz kristallerinin sürüklendiği rüzgarla karşılıklı etkileşmeler ile kurulur. Bu gerilimi gidermek için doğa ana şimşek-yıldırım olarak isimlendirilen elektriksel boşalmayı buldu. Büyük miktarda bir pozitif yüklenme bulut tepesinde, bir negatif yüklenme de altta toplanır ve yeryüzü de pozitif yüklüdür. Yerdeki pozitif yük binalar ve ağaçlar gibi yüksek objelere akabilir.

Hava iyi bir elektrik iletkeni olmadığından bir yıldırım çarpması hemen gerçekleşmez. Bunun yerine, yalıtılmış havanın direncini yenmek için pozitif ve negatif yükler arasında yeterli fark oluşuncaya kadar bekler. Atmosfer içersinde bir yörüngede birkaç çift başlangıç çarpması oluşur ve ondan sonra yerden buluta doğru pozitif yüklü yıldırım takip eder.

Bir tek şimşek çakmasındaki elektrik güç yaklaşık 200.000 amper'dir ve bir milisaniye veya daha az bir sürede şimşek kanalını güneşin sıcaklığından da fazla olan 28.000 °C'a kadar ısıtabilir. Bu patlayıcı ısınma, gökgürültüsü olarak adlandırdığımız bir sesli enerji ortaya çıkaran havanın genişlemesine neden olur.

Şimşek saniyede 90.000 mil (144.810 km) yani neredeyse yarı ışık hızıyla hareket eder ve gerçekte bir şimşeği başlangıcından sonuna kadar izlemek zordur; hemen hemen aynı anda başlar ve sona erer. Gürleme sesi ise 3 saniyede yaklaşık 1 km. (5 saniyede 1 mil) hareket eder. Şimşek sesten 100.000 defa daha hızlıdır ve gökgürültüsünün şimşek görüldükten sonra işitilmesinin sebebi de bundandır. Bu nedenle şimşek çakması gördüğünüzde gürültüyü duymadan önce saniyeleri sayın, fırtınanın kabaca ne kadar uzaklıkta olduğunu tahmin edebilirsiniz.
Şimşek ve yıldırım, elektriksel direnci en küçük olan yolu izler ve arka arkaya 40'ın üzerinde zigzag çakışlardan oluşur. Yakında çakan şimşekler kuru ağaç dalları gibi çatallı görünüştedir. Bulut tepesinden stratosfere doğru boşalan şimşek roket şimşek olarak adlandırılır.

ÖZELLİKLERİ
- 1752'de Ben Franklin yıldırımın elektrik akımı olduğunu keşfetti.
- Çoğu yıldırım vakası yaz aylarında ve öğle ile ikindi esnasında meydana gelir. Bunun, yaz ayları boyunca pekçok insanın dışarıda bulunması nedeniyle olduğunu söyleyebiliriz. Fakat ana sebep, yazın çok fazla oraj meydana gelmesidir.
- Ortalama bir şimşek çakışı üç aydan daha fazla bir zaman için 100 watt'lık bir ampulü yakabilir.
- Yıldırım tarafından çarpılma şansınız 600.000'de 1 olarak tahmin edilmektedir.
- Bir şimşek çakmasıyla bunun yakınındaki hava 50.000 °F'a kadar ısınır ki, bu güneş yüzeyindeki sıcaklıktan üç kat daha fazladır. Hızı saniyede 90.000 mil (saniyede 144.810 km) dir. Şimşeğin ortalama kalınlığı 1-2 inç (2.5 - 5 cm) tir.
- Yıldırım aynı yere birden fazla düşebilir.
- Dünyada her yılın her saniyesinde yaklaşık 100 yıldırım çarpması meydana gelmektedir.
- Şimşek sık sık sağanak yağışların dışında da çakabilir ve herhangi bir yağıştan 10 mil (yaklaşık 16 km) uzaklıkta meydana gelebilir.
- Kauçuk tabanlı ayakkabı ve lastik tekerlek çemberi yıldırımdan korunmayı sağlamaz.
- Yıldırım çarpmasından ölme riski maruz kalan her insan için 1:28.500'dür.
- Yıldırımın durdurulabileceğini veya önlenebileceğini söylemek yanlıştır. Tamamen fevri, stokastik ve önceden bilinmeyen bir olaydır.
- Yıldırım tarafından çarpılan her 10 kişiden 9'u hala yaşamaktadır. Fakat kurtulanların yaklaşık % 25'i uzun vadede psikolojik ve fizyolojik yaralara uğrarlar.
- Şimşek bitki yetişmesi için önemli olan nitrojen bileşikleri üretir. Ilk insanın tek ateş kaynağı idi.
- Ortalama şimşek çakması 200.000 amper elektriksel güç içerir. Bir kaynakçı çeliği kaynakla birleştirmek için 250-400 amper kullanır. Eviniz muhtemelen sadece 200 amper kullanır. 20 miliamperden fazla akım, göğüs kaslarınızı büzerek nefes alıp vermenizin durmasına neden olabilir.
- Bir fırtına sırasında uzun ağaçların altına sığınmaktan kaçının. (Ağaçlar nem içeriğinin % 20'lik bir parçasını tutabilir. Biz insanlar ise nem içeriğinin % 65'ine sahibiz). Ağaçtan aşşağıya doğru inen yıldırım en az dayanıklı bir yol izlemek ister: DAMGALANDINIZ - SİZ O'SUNUZ!
- Yıldırımın aynı yere iki kere düşmeyeceğini söylemek yanlıştır. Yıldırım Amerika'daki Empire State binasını her yıl ortalama 21-25 kez vurur. Bir US park servis bekçisi olan Ray Sullivan, 1942 ve 1976 yılları arasında yedi farklı zamanda yıldırım tarafından çarpılmıştır. Hepsinden de kurtuldu.
- Amerika'da şimdiye kadar ki en kötü yıldırım olayı 10 Temmuz 1926'da New Jersey'de gerçekleşti. Donanma cephane deposu isabet aldı, 19 kişi öldü ve 17 milyon dolar değerinde (1986'ya göre) mali zarar meydana geldi. Genellikle yıldırımın neden olduğu bireysel olaylar; kasırgaların, sellerin veya tornadoların sebep oldukları bireysel olaylardan daha az dramatiktirler. Mamafih eğer kurban sizseniz olay çok dramatiktir.
- Alınan darbe bazı acayip şeylere neden olabilir; tavukları tüysüz bırakabilir, kafanızdan saçlarınızı yok edebilir ve sızlayan ayaklarınızı incitmeksizin ayakkabılarınızı çıkarabilir.
- Yakın geçmişte insanlar şu işleri yaparlarken yıldırım çarpması neticesinde hayatlarını kaybettiler; sandalla giderken, yüzerken, golf oynarken, bisiklete binerken, bir ağacın altında dururken, çim biçme makinası kullanırken, telefonda konuşurken, bir kamyonu yüklerken, futbol oynarken, bir bot içersinde balık avlarken, dağa tırmanırken.
- Yüksek binalar büyük akımların toprağa güvenlikle geçişini sağlayan paratonerlerle yıldırımdan korunurlar. Yıldırımsavar diye de adlandırılan paratoneri Franklin icat etmiştir.

ÖNLEMLER
Şimşek çakmasıyla gökgürlemesi arasındaki süreyi ölçmeye çalışın. Bu, çakmayı görmenizle gürlemeyi işitmeniz arasındaki zamandır. Her bir 5 saniye saydığınızda şimşek 1 mil (her 1 saniyede yaklaşık 300 metre) uzaklıktadır. Bu nedenle, 25 saniyede 5 mil (yaklaşık 800 m) uzaklıkta, 20 saniyede 4 mil (yaklaşık 640 m) uzaklıktadır. 15 saniye saydığınızda ise 3 mil (yaklaşık 480 m) uzaklıktadır, derhal koruyucu tedbirler alın.
Şimşek, kaynak buluttan birkaç kilometre ötede de çakabilir. Oraj yani şimşekli yıldırımlı fırtına tam olarak üstünüzde olmasa da tedbirler alınmalıdır.
Eğer dışarıda yakalanırsanız:
- Ağaçlar, bayrak direkleri, telefon ve posta direkleri gibi uzun objelerden güvenli bir uzaklıkta durun.
- Vadiler ve hendekler gibi alçak alanlarda barınak bulmaya çalışın. Alandaki en yüksek obje olmayın.
- SUDAN UZAK DURUN. Bir fırtına sözkonusuysa botla gezmeye veya yüzmeye gitmeyin ve eğer dışarıda su üzerindeyken yakalanırsanız mümkün olduğu kadar çabuk karaya çıkın.
- Traktörler, kazma-kürek, metal çitler, motorsikletler, çim biçme makinaları ve bisikletler gibi ELEKTRİK İLETEN OBJELERDEN UZAK DURUN. Bir şemsiye tutmak veya balık avlama oltası taşımak özellikle tehlikeli aktivitelerdir.
- Metal tokalı ayakkabılarınızı çıkarın ve üzerinizdeki tüm metal objelerden kurtulun.
- Çamaşır iplerinden, metal borulardan, raylardan ve bunlara benzer hayli uzak mesafelerden yıldırımı size taşıyabilecek metalik devrelerden UZAK DURUN.
- YILDIRIM ESNASINDA TAMAMEN METAL KAPLI ARABANIZ İÇERİSİNDE GÜVENDESİNİZ, fakat bir fırtına esnasında üzerinize devrilebilecek ağaçların veya diğer uzun objelerin yakınına veya altına park etmeyin. Arabanıza dokunabilecek devrilmiş güç kaynaklarından sakının. Arabada bulunan akım iletebilecek herhangi bir metale dokunmayın. Arabanın camlarının sıkı sıkı kapalı olmasına dikkat edin. Arabanızın içerisinde güvendesiniz, fakat dışarıya ayak bastığınızda bir şok yaşayabilirsiniz.
- ORMANDA, kesif gelişmiş küçük ağaçlar altında alçak bir alanda barınak bulmaya çalışın.
- Eğer bir hendek veya alçak alanda barınak arıyorsanız, sağanak yağışların sebep oldukları SEYLAP İÇİN UYANIK OLUN.
- Bir tepe üstünde, herhangi bir açık alanda veya plajda durmayın.
- HERHANGİ BİR BARINAKTAN UZAK DÜZ BİR TARLADA YAKALANIRSANIZ ve saçlarınızın dik durduğunu hissediyorsanız yıldırım size çarpmak üzere olabilir. Derhal ayaklarınız birleşik yere diz çökün, ellerinizi dizlerinizin üstüne koyun ve öne doğru eğilin. Yüzü koyun yatmayın.
BİR GRUPLA DIŞARIDAYSANIZ, insanları birbirinden oldukça uzak tutacak şekilde dağılın.

Eğer içerideyseniz:

- KESİNLİKLE GEREKLİ OLMADIKÇA DIŞARIYA ÇIKMAYIN.
- KAPILARDAN, PENCERELERDEN, ŞÖMİNELERDEN ve radyatörlerden, sobalar, lavabolar ve metal borular gibi elektrik iletebilecek herseyden UZAK DURUN. Sizinle dışarısı arasına mümkün olduğu kadar çok duvar koyun.
- ELEKTRİKLİ ALET VEYA TELEFONLARI TUTMAYIN. Sadece pille çalışan aletleri kullanın.
- FIRTINA VURMADAN ÖNCE, radyo ve televizyon setleri, bilgisayarlar da dahil olmak üzere elektrikli aletlerin bağlantılarını kesin. Fırtına sırasında onlara dokunmayın.
- BANYO veya duş almayın.


Hurricane
Hurricaneler ılık (sıcak) tropikal okyanus suları üzerinde gelişen ve bir kaç yüz milden daha büyük çapa sahip güçlü fırtınalardır. Bunlar, tehlikeli rüzgarları ve kuvvetli yağışları ile sellere yol açarak, özellikle kıyılardaki yerleşim bölgelerinde çok büyük hasarlara ve can kaybına neden olurlar. En fazla Amerika'nın doğu sahilleri boyunca ve Meksika körfezinde görülürler. Hurricanelerin oluşumu için gerekli koşulların oluşamadığı ülkemizde, bu tip güçlü fırtınalar görülmemektedir.

TORNADO
Tornadolar, çok sayıda can kaybına ve maddi zarara neden olan, en tehlikeli hava olaylarından biridir. Dünyanın pek çok yerinde görülebildiği halde, en sık ve en güçlü olarak Amerika Birleşik Devletleri'nde oluşmaktadır.Yalnız ABD'de her yıl ortalama 800 kadar tornado olduğu ve bu olaylarda yaklaşık 80 kişinin hayatını kaybederek, 1500 kişinin de yaralandığı rapor edilmektedir. Türkiye'nin bulunduğu enlemlerde pek görülmeyen tornadolar, son yıllarda sık olmasa da özellikle güney kıyılarımızda görülmektedir.

Asit Yağışlar
Asit yağışa ilk olarak 19.yy başlarında endüstri devrimi sıralarında bilim adamlarınca dikkat çekilmeye başlandı. Günümüzde her alanda kirletici etkisi hissedilen bu olay ülkelerin gelişmişliği ile doğru orantılı olarak artmaktadır. Asit yağış kömür, petrol ve gazın yanması sonucu sülfür ve azot oksitlerin atmosferde serbest kalması ile başlar. Oluşmasındaki en etkili sebep arabalar, uçaklar ve elektrik santrallerinde fosil kaynaklı yakıtların yanması ve diğer endüstriyel etkinliklerdir. Havada bulunan bu kimyasal maddeler havadaki su buharı ile birleşerek nitrik ve sülfürik asidi oluşturur ve suyun doğal çevrimi sırasında yağmur, kar veya sis olarak dünyamıza geri dönerler ki buna Asit Yağış denir. Yaşanılan bu problem her ne kadar günümüzde gelişmiş ülkelerde yoğun olarak yaşansa da tüm dünyayı tehdit etmektedir çünkü atmosferde serbest kalan bu kirleticiler hakim rüzgarlarla taşınarak başka bölgeleride etkilemektedirler. Kirleticilerden çıkan tüm asidite dünyaya asit yağış olarak düşmez. Atmosferdeki asiditenin yaklaşık yarısı gazlar ve kuru partiküller şeklinde dünyaya geri döner. Kuru çökelti adı verilen bu kirlilik rüzgarla bitkiler, ağaçlar, binalar üzerine taşınır.

1600'lerin başlarında asit yağışa İngiltere'de dikkat çeken bilim adamları, o yıllarda endüstrilerin şehir dışında kurulması ve uzun bacaların, dumanların uzağa yayılmasını sağlamak üzere kullanılmasını önermişlerdi. Bu tarihten çok sonra asit yağışın zararlı etkisinin artması üzerine Kuzey Amerika ve Avrupa ülkeleri havadaki kirleticilerin miktarını azaltıcı kanun ve kararnameler çıkardılar. 1970 de Kanada ve Birleşik Amerika'da asit yağışı azaltmak için Temiz Hava kanunu kongreden geçirildi. Kanunla, endüstrilerin çıkardığı kirletici miktarına sınırlama getirildi ve kirliliği azaltıcı diğer metodlar kullanıma konuldu. Bu metodlar, düşük sülfürlü kömür kullanımı, endüstriyel tesislerde yeni arıtma metodlarının kullanımı ve kirleticiler havaya ulaşmadan onları dumandan ayıracak aletlerin kullanımı idi. 1990 yılında kanunda yeni düzenlemeler yapıldı ve fosil yakıt kullanan tesisler emisyonlarını 2000 yılına kadar her yıl 19 milyon tondan 9 milyon tona düşürmeye mecbur bırakıldılar.

ASİT YAĞIŞIN NEDENLERİ
Asit yağışın ana sebepleri Sülfür ve azot oksitleridir. Volkanlar, planktonlar, çürümüş bitkiler gibi doğal kaynaklar sülfürdioksit yayarlar. Bunun yanı sıra kömür ve petrol gibi fosil yakıtların yanması dünyadaki bu gazın kaynaklarından yaklaşık yarıdan fazlasından sorumludur. Sülfürdioksit atmosfere yükseldiğinde sülfat iyonlari formunu alır. Daha sonra havada hidrojen atomları ile sülfürik asidi oluşturur ve dünyaya geri döner. Oksidasyon amonyak ve ozonun kataliz etkisi ile genellikle bulutlarda oluşur. Bununla beraber sülfürdioksitin hepsi sülfürik aside dönüşmez, önemli bir miktar atmosferde serbest kalarak dünyaya geri döner. Azot oksitler de asit yağışın önemli elemanlarındandır. Bu kirleticilerin ana kaynağı ise egzoz gazları ve güç santralleridir. Sülfürdioksit gibi azot oksitlerde atmosferde yükselerek bulutlarda nitrik asit formuna dönüşür. Bu reaksiyonlar demir, mangan, amonyak ve hidrojen peroksitin bulunduğu yüksek kirliliklerdeki bulutlarda oluşur.

Toprak ve Ormanlar Üzerindeki Etkisi
Asit yağışın en ciddi etkileri toprak ve ormanlar üzerinde görülür. Yağmurlarla dünyaya düşen sülfürik asit topraktaki besinlerin yıkanarak uzaklaşmasını sağlar, aliminyum serbest kalarak ağaçların kökleri tarafından tutulur. Sonuçta ağaçlar kalsiyum, magnezyum gibi hayati besinleri alamayarak ölüme mahkum olurlar. Havaya çıkan sülfürdioksitin tamamı sülfürik asite dönüşmez, atmosferde sürüklenerek toprağa geri döner. Bu gaz ağaç yapraklarında sindirimi engelleyerek fotosentez olayına engel olur. Ayrıca soğuk bölgelerde sülfürdioksit, amonyak ve ozon ağaçların soğuğa dayanıklılığını azaltmaktadır. Ağaçların yüzeyinde amonyak oksitleri ile sülfürdioksitin oluşturduğu amonyum sülfat toprağa ulaştığında sülfürik ve nitrik asitle reaksiyona girer ve ağaçlarda istenmeyen zararlı mantar ve böcek tiplerinin büyümesini sağlar.
 
Asit yağışın bir bileşeni olan nitrojen oksit ve nitrik oksit gerekli bir besin olmadığı halde ağaçların büyümesine neden olur. Sonbaharın sonlarında ağaçlarda meydana gelen bu büyüme onların kışa hazırlandıkları bir dönemde meydana gelir ve kışın ağaçlardaki direnci azaltır.

Göl ve Su Ekosistemlerine Etkisi
Asit yağışlarin en önemli doğrudan etkisinden biri de göller ve onların su ekosistemleri üzerinde görülür. Asidik kimyasal maddeler birçok yoldan göllere ulaşabilir; bazıları havada kuru partiküller halinde bulunurken diğerleri yağmur, kar, sis, pus şeklindeki yağışla ıslak partiküller olarak göllere ulaşır. Doğrudan yağışın dışında, karalar üzerine düşen yağış atık su kanalları veya yüzey akışı ile suyunu göllere boşaltır. Bir diğer yol, ani sıcaklık değişiminden dolayı ilkbaharda hızlı bir şekilde eriyen karlarla birlikte karda bulunan kimyasal kirleticiler serbest kalarak nehirlere karışarak göllere ulaşır. Göle ulaşan bu kirleticiler aniden gölün pH'inda keskin bir değişime sebep olur ki buna ilkbahar asit şoku denir. Su ekosistemleri oluşan bu ani değişime kendilerini hazırlayacak zaman bulamazlar ayrıca ilkbahar mevsimi balık ve böceklerin üremeleri için oldukça hassas bir dönem olduğundan meydana gelen ani pH değişimi yavrularda ciddi değişimlere sebebiyet verir. Sudaki sülfürik asit doğrudan ve dolaylı olarak iki yolla canlılari etkiler. Doğrudan etkisi oksijen, tuz ve besinlerin alımını engellemesidir. Dolaylı etkisi ise, toprakta bulunan ağır metallerin ayrılarak serbest kalmasını sağlar. Örneğin aliminyum asit yağış sonucu toprakta serbest kalır ve göllerde birikerek canlılar için öldürücü etkiye neden olur.

Aşağıda göllerdeki pH seviyesinin yaşam üzerindeki etkileri görülmektedir.
<6 Balıkların yaşam için gerekli ana besin kaynakları (böcekler, planktonlar) yok olmaya başlar.
< 5.5 Balıklar üreyemez. Yavruların hayatlarını sürdürmeleri zorlaşır. Besinlerin yok olması sonucu yavrularda deformasyonlar gözükür.
< 5 Balıklar büyük ölçüde yok olur.

Balık, besin zincirinin en önemli halkalarından biridir. Asit yağışlardan dolayı balıklarda civa gibi toksik maddelerin birikmesi insanlar içinde tehlike arzetmektedir. Ayrıca balıkçılık sektörü için de ticari ve iş alanı kayıplarına neden olur. Karada yaşayan canlılar, örneğin su kuşları su ekosistemlerinden etkilenirler. Bu tip hayvanların beslenmelerinde önemli yer tutan suda yaşayan organizmaların azalma veya yok olması yetişme yerlerinin ve üremelerinin azalmasına neden olacaktır.

Atmosfer Üzerindeki Etkisi
Asit kirliliğini oluşturan bazı elemanlar sülfatlar, nitratlar, hidrokarbonlar ve ozondur. Havada kuru partiküller olarak bulunurlar ve puslu bir görüntüye neden olarak görüşü etkilerler. Asit pusu güneş ışınlarının geliş ve geri dönüşünü engeller. Bu etki örneğin kutuplarda likenlerin büyümesini etkileyerek ren geyiklerinin beslenmesini engellemektedir.

İnsan Sağlığına Etkisi
Besinleri yer, suyu içer ve havayı solurken asit çökmesi ile doğrudan etkileşim halindeyizdir. Yapılan çalışmalarda insanlarda en çok solunum problemleri yolu ile etkisini gösterdiği saptanmıştır. Astım, baş ağrısı, boğaz hassasiyeti, göz problemleri gibi rahatsızlıkların artması gibi direk etkilerinin yanısıra, asit yağışın insanlar üzerinde dolaylı etkileri de vardır. Suda çözünen toksik metaller meyveler ve bitkiler tarafindan absorblanarak insanlara ulaşır. Toksik metaller hayvanlara direk etki etmese de onların insanlar tarafından tüketimi ile ciddi etki yaparlar. Örneğin hayvanların doku ve organlarında biriken civa ile çocuklardaki beyin rahatsızlıkları arasında ilişki olduğu aliminyumun ise böbrek problemlerine sebep olabildiği belirlenmiştir..

Mimariye Etkisi
Asit partiküllerin binalar ve heykeller üzerine çökmesi bu yapılarda aşınmaya sebep olur. Kireçtaşı ve mermerin asitle ilişkiye girmesi sonucu ufalanmalar ve kararmalar gözlenir. Günümüzde köprüler demiryolu ve hava endüstrilerinde aşınma etkisini yok etmek için çok para harcanmaktadır. Bu olay büyük maddi kaynakları gerektiren bir problem olmasının yanı sıra aynı zamanda kamu güvenliği ile de ilgili bir problemdir.

www.koeri.boun.edu.tr


TSUNAMİ

Deprem,yanardağ patlaması ya da toprak kayması gibi yer hareketlerinin deniz tabanında meydana getirdiği alçalma ya da yükselme nedeniyle oluşan dev deniz dalgalarına tsunami denir.Her ne kadar gel-git dalgası olarak da adlandırılsa da tsunaminin gel-gitle bir ilgisi yoktur.Tsunami dalgaları saatte 950 km’ye varan çok yüksek hızda ilerlerler.Genellikle okyanuslarda görülür ve kıyıya yaklaştıkça hızı düşer ama yüksekliği artar.Sığ sulardaki bir tsunami dalgasının yüksekliği 30 metreden fazla olabilir.Tsunami dalgaları bir anda ortaya çıktıkları ve çok hızlı ilerledikleri için,tsunami tehlikesi olan bölgelerde uyarı sistemleri kurulmuştur.Özellikle,depremlerin ve yanardağ patlamalarının sık görüldüğü Büyük Okyanusa kıyısı olan Japonya,Kuzey ve Güney Amerika ülkeleriyle,adalarda çok sayıda gözlem istasyonu bulunur.

www.fema.gov.tr


TERÖR

Değişen dünya dengeleri ve uluslar arası ilişkilerdeki farklılaşmalar sonucunda sıcak savaşlar yerini soğuk savaş metodlarına bırakmıştır.Soğuk savaşın gereği olarak ortaya çıkan psikolojik savaş türü ve bu savaşın vazgeçilmez unsuru düşük yoğunluktaki çatışmalar terör kavramını da beraberinde getirmiştir.Psikolojik savaşın bir unsuru olan terörizm,genel olarak,zaten var olan yada suni olarak oluşması sağlanan ihtilalci fikir ve hareketlerin,belirli bir amaç için harekete geçirilmesi neticesinde ortaya çıkmaktadır.Terörizm gelişen ve değişen dünya koşulları ile birlikte değişiklik göstermekte,gelişen teknolojiye bağlı olarak elde ettiği yeni imkan ve kabiliyetleri ile etkisini ve gücünü her geçen gün arttırmaktadır.Demokratikleştirme alanında atılan adımlar terörü nicelik olarak azaltmakla birlikte,demokratik ortamlarda terör eylemlerinin etkinliği özellikle kitle iletişim araçlarının etkisiyle daha da artmaktadır

www.terorveguvenlik.net


YANGIN

Kendinizi yangından korumak için yangının temel özelliklerini anlamak önemlidir.Yangın çabucak yayılır;değerli eşyaları toplamak ya da telefon konuşması yapmak için yeterli zaman yoktur.Bir yangın sadece iki dakika içerisinde hayatı tehdit edebilir.Beş dakika içerisinde alevler bir konutu tamamen sarabilir.Yangının sıcaklık ve dumanı ateşlerden daha tehlikeli olabilir.Aşırı sıcak havayı solumak akciğerlere zarar verebilir.Yangın,insanı sersemleten zehirli gazların ortaya çıkmasına neden olur.Bu gazlar insanı sersemletip,derin uykuya neden olabilir.

www.fema.gov.tr


HEYELAN

Heyelan; kayalardan, döküntü örtüsünden veya topraktan oluşmuş kütlelerin, çekimin etkisi altında yerlerinden koparak yer değiştirmesine Heyelan (toprak kayması) denir. Bazı heyelanlar büyük bir hızla gerçekleştikleri halde bazı heyelanlar daha yavaş gerçekleşirler. Heyelanlar yer yüzünde çok sık meydana gelen ve çok yaygın bir kütle hareketi çeşididir ve aşınmada önemli rol oynarlar. Büyük heyelanlar aynı zamanda topografyada derin izler bırakırlar..

Heyelan aynı zamanda toprak kaymasıdır. Toprağın yer değiştirmesinden oluşur. Toprak altı fidelerinin topraktan çıkması, aynı zamanda toprağın asağıya doğru inerek sürtünme kuvveti oluşturmasına heyelan denir..

Heyelanın nedenleri nelerdir ?

Kuvvetli Eğim
Eğimlerin fazla olduğu sahalarda heyelan riski artmaktadır. Bazı sahalarda fay yamaçları dik eğimlerin oluşmasına neden olarak heyelanları kolaylaştırırlar. Yine insanlar kanallar ve yollar açarak yada yol ve maden kazılarından çıkan toprakları denge açısına erişmiş bulunan yamaçlar üzerine atarak heyelan oluşumuna neden olan koşulları hazırlarlar. Gevşek unsurların denge açısını her hangi bir nedenle aştığı durumlarda heyelan oluşur.

Su İle Doygunluk
Heyelanlar yağışlı veya zeminin ıslak olduğu mevsimlerde meydana gelirler. Şiddetli veya devamlı yağmurlar yahut karların erimesi, kayaların içine bol miktarda suyun sızmasına olanak verir. Bunun sonucunda plastisite ve likidite sınırlarına erişilir ve herhangi bir nedenle oluşan sarsıntı sonucunda heyelan meydana gelir. Su, ayrıca denge açısını küçülterek, ağırlığı arttırarak ve sürtünmeyi azaltarak heyelanı kolaylaştırır.

Kaya Yapısı
Plastisite, likidite sınırları malzemenin yapısına sıkı bir şekilde bağlıdır. Çeşitli kil türlerinde plastisite birbirine yakın ancak likidite değerleri birbirinden çok farklıdır. Örneğin bu bakımdan en düşük değeri gösteren kaolin kili, en az su ile likidite sınırına erişen yani heyelana en uygun olan kil türüdür.

Çeşitli depolarda az yada çok kil vardır. Bunun oranı ve türü heyelan olayını arttıran yada azaltan yani heyelanların yayılış alanlarını belirleyen başlıca faktörlerden birisidir. Bu nedenle killi formasyonların, fliş, marn ve tüf gibi depoların yaygın olduğu sahalarda heyelan çok fazla görülür. Buna karşılık kalker ve bazalt gibi kayalarda heyelan seyrek görülmektedir.

Tektonik Yapı
Tektonik yapı ile heyelan arasında çok sıkı bir ilişki

www.kureselfelaket.com

GERİYE DÖNMEK İÇİN BURAYA TIKLAYINIZ

Toplam 4579235 ziyaretçi (8930543 klik) sayfalarımızı gezdi..
Share |
 
 

 

(!)YASAL UYARI: Bu site ziyaretçilerini bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olup, sağlık hizmeti vermemektedir. Sitedeki bilgiler hiç bir şekilde tanı ve tedavi amaçlı kullanılmamalıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz.Yasal Uyarımızın tamamını okumak için tıklayınız

SİTEMİZDE YAYIMLANAN İÇERİKTEN YAZININ SAHİPLERİ SORUMLUDUR,BU SİTE İLE İLGİLİ HİÇ BİR HUKUKİ BAĞLANTILARI YOKTUR,HIZLI BİR BİLGİLENDİRME REHBERİ OLMAK AMACIYLA ÇEŞİTLİ KAYNAKLARDAN DERLENEREK YAYIMLANAN,FAKAT TELİF HAKKI İÇEREN YAZI-MAKALE VARSA KALDIRILMASI İÇİN İLETİŞİM SAYFAMIZDAN
VEYA "nasilyapicam@gmail.com "ADRESİNDEN HEMEN İRTİBATA GEÇİNİZ,BİLDİRİMİ YAPILAN YAZI DERHAL KALDIRILIR-BİZE BİLDİRİLMEYEN KONU DA SORUMLULUK KABUL EDİLMEZ.